Nederland moet aan de antimetabool
John F. Kennedy en Karl Marx waren er aan verslaafd. Ze lieten geen mogelijkheid onbenut om te profiteren van de krachtige werking van het middel. Het bekendste voorbeeld komt zonder enige twijfel uit de inaugurele rede van de Amerikaanse president: “Ask not what your country can do for you — ask what you can do for your country.” (filmpje).
Het is misschien wel het mooiste, maar om te maken waarschijnlijk ook één van de moeilijkste klassieke stijlfiguren. De impact is enorm: vaak herinneren toehoorders de uitspraak nog weken, zo niet jaren. En belangrijker nog: ze vertellen hem door aan anderen! Gebruik de antimetabool voor maximale impact aan het eind van een toespraak of redenering. Als u uw verhaal kunt samenvatten met het retorisch middel, dan onthoudt iedereen de kern van uw boodschap.
Wat is het?
De antimetabool draait om de herhaling van (groepen) woorden, maar dan in omgedraaide grammaticale volgorde. Het stijlfiguur wordt regelmatig verward met het chiasme. Daarbij is weliswaar sprake van dezelfde zinsconstructie, maar worden niet dezelfde woorden herhaald.
Antimetabolen met personen, voorwerpen en fenomenen:
- “Je kunt een kind uit de oorlog halen, maar hoe haal je de oorlog uit een kind?” (War Child)
- “Als de berg niet tot Mohammed komt, zal Mohammed tot de berg komen.”
- “Het is een Christelijk werk om heidenen te bekeren, maar een heidens werk om Christenen te bekeren.”
- “Whether we bring our enemies to justice or bring justice to our enemies, justice will be done.” (George W. Bush)
- “East and West do not mistrust each other because we are armed; we’re armed because we mistrust each other.” (Ronald Reagan)
Antimetabolen met werkwoordsvormen:
- “Slechte mensen leven om te eten en drinken; goede mensen eten en drinken om te leven.” (Socrates)
- “We moeten niet alleen zeggen wat we doen, maar ook inderdaad doen wat we zeggen.” (Klaas de Vries)
- “Let us preach what we practice — let us practice what we preach.” (Winston Churchill)
- “I’d rather have one and not need it than need it and not have one.” (onbekend, over condooms)
- “Het was toch: gaat heen en vermenigvuldigt u, en niet: niet vermenigvuldigt u en gaat heen” (onbekend, over Canadeze bevrijders)
Zelf aan de slag!
Om een goede antimetabool te verzinnen, start u met de kern van uw verhaal. Welke woorden of werkwoorden passen daarbij? Zoek twee woorden om mee te spelen: dubbele betekenissen zijn daarbij zeer welkom. Gebruik als format “niet zus, maar zo” of gebruik in het tweede gedeelte van de zin een ontkenning. Door de ontkenning staan de woorden vaak al automatisch in omgedraaide grammaticale volgorde. Het is gemakkelijker dan u denkt!
Het laatste woord is aan u! Post hieronder uw mooiste antimetabolen.
Je kunt een kind wel uit een fabriek halen, maar hoe haal je de fabriek uit een kind? (leuk bij kinderarbeid!)
Leuk stukje.
“gaat heen en vermenigvuldigd u, en niet: niet vermenigvuldigd u en gaat heen”
d vervangen voor een t, okay.
Thanks Wessel, heb het verbeterd. Hierbij nog een mooie anecdote met een prachtige antimetabool:
On Wednesday, March 1, 2006, at a hearing on the proposed Constitutional Amendment to prohibit gay marriage, Jamie Raskin, professor of law at AU, was requested to testify.
At the end of his testimony, Republican Senator Nancy Jacobs said: “Mr. Raskin, my Bible says marriage is only between a man and a woman. What do you have to say about that?”
Raskin replied: “Senator, when you took your oath of office, you placed your hand on the Bible and swore to uphold the Constitution. You did not place your hand on the Constitution and swear to uphold the Bible.”
En nog een lollige, over de preutsheid van Ierse vrouwen: You can take the girl out of Cork, but how do you take the cork out of the girl?
Het gaat er niet om de dingen goed te doen, maar om de goede dingen te doen. (onderscheid manager-secretaresse)
Als het kan zoals het moet, dan moet het maar zoals het kan.
We moeten terroristen absoluut tot verdachten maken, maar verdachten niet gaan terroriseren. (niet ontzettend sterk, wel leuk bij de welbekende terrorismedebatjes)
“Een potvis mag dan wel een walvis zijn, een walvis is niet per sé een potvis”
zoals ik morgen in een oefendebat op school zal gebruiken