Meer debat met een gekozen premier?
We schreven eerder hoe Kamervoorzitter Gerdi Verbeet briefjes rondstuurt in een poging het debat in de Tweede Kamer te verbeteren. Het blijft behelpen. Historicus Frank Ankersmit deed vandaag in dagblad De Pers een interessante suggestie om ons politieke stelsel radicaal te hervormen. Een plan dat zonder twijfel meer effect zou sorteren dan de briefjes van Verbeet.
De hoogleraar pleit voor een direct gekozen premier. Tot zover niets nieuws, dat doen er wel meer. De analyse van Ankersmit vond ik daarentegen wél verfrissend:
De regering is de macht waar het om draait, dan moet het volk daar ook invloed op krijgen. Het zal er bovendien voor zorgen dat het parlement onafhankelijker op kan treden. De premier stelt zijn eigen regering samen en het parlement heeft weer de handen vrij. De dichtgetimmerde regeerakkoorden worden verleden tijd.
‘Het parlement moet weer een reële macht worden’, legt Ankersmit uit. ‘Nu zijn ze volledig gericht op de regering. Ze proberen mee te regeren, maar dat verliezen ze altijd, want de regering is met de departementen nou eenmaal altijd beter in het regeren. Het parlement moet 180 graden draaien. Met de kop naar de burger, horen wat er in de samenleving leeft.’
Het klinkt aantrekkelijk: dualisme in optima forma. Een regering die continu gedwongen wordt een meerderheid van de Kamer te overtuigen, in plaats alle zaken van tevoren af te spreken achter gesloten deuren.
De vraag is natuurlijk: zou het voorstel van Ankersmit werken in Nederland? Of is de verleiding óók bij het voorgestelde systeem te groot om alles in de achterkamertjes voor te bespreken, waardoor het debat in de Kamer een grotendeels symbolische discussie blijft? Wie het weet mag het zeggen…
Bij Paars I was heel duidelijk een voornemen tot dualisme aanwezig. Het was voor de regering echter zo moeizaam dat het torentjesoverleg al gauw populair werd en bij Paars II het dualismestreven alweer snel verdwenen was.
Wat niet wegneemt dat de Kamer het ook nu helemaal niet altijd eens is met kabinetsstandpunten en het helemaal niet zo monistisch is als hier lijkt. Streven naar dualisme is mooi, want het streven alleen al houdt de regering scherp. Maar dualisme in optima forma werkt ook weer niet.
De Vierde Franse Republiek is een mooi voorbeeld van het nadeel van een sterk parlement: een weinig daadkrachtige regering. Met een gemiddelde zittingstermijn van een half jaar is sinds 1946 weinig slagkracht gekomen vanuit de regering. Niet verwonderlijk dat de (Franse) generaal Massu dreigde met een militaire overname van Parijs, die alleen afgewend kon worden door een nieuwe constitutie met sterke regering olv De Gaulle.