Discussie? Zeg, wie ben je dan wel?
Wetenschappers communiceren te weinig over hun onderzoek en staan weinig open voor interactie met de samenleving. Het hele idee dat er een debat buiten het wetenschappelijke plaats kan vinden past gewoonweg niet in hun denkbeeld. Tenminste, dat schrijft dr. Ann Van der Auweraert in haar recente proefschrift aan de Universiteit van Wageningen. Van der Auweraert was wetenschapsvoorlichter bij de Universiteit Antwerpen.
In dat werk merkte ze dat veel wetenschappers nauwelijks op eigen initiatief communiceren over hun onderzoek. En als ze dat doen, is het vaak eenrichtingsverkeer. Bijvoorbeeld door een lezing te geven of een ingezonden brief in de krant te zetten. Wanneer de boodschap verkeerd overkomt, is dat volgens de wetenschappers vaak de schuld van de ontvanger of de journalist die niet genoeg kennis heeft of de vaktermen niet kent. Van der Auweraert zocht uit waarom dat is.
Sorry, maar daar is de PR afdeling voor
Het blijkt niet alleen te liggen aan de capaciteit van wetenschappers om te communiceren. Want al kúnnen ze het wel, soms mógen ze het niet. Collega’s stellen bijvoorbeeld dat ze zich tot onderzoek moeten beperken. Of universiteiten vermengen voorlichting over wetenschappelijk onderzoek met pr voor hun instelling. Dat vindt Van der Auweraert een kwalijke zaak, want die vermenging leidt tot scepsis onder journalisten en het publiek.
en dan moet je natuurlijk wel willen…
De belangrijkste reden waarom wetenschappers niet actief communiceren is volgens de onderzoekster dat ze het niet altijd wíllen. Dat komt door hun visie op wetenschap, stelt Van der Auweraert. Die gaat ervan uit dat de realiteit kenbaar en meetbaar is en dat onderzoek tot de waarheid leidt. Daaruit volgt een klassieke houding ten opzichte van communicatie, zegt de Vlaamse onderzoekster. Wetenschappers ontdekken de waarheid en zenden die boodschap in eenrichtingsverkeer naar het publiek.
Achterhaald
Maar die visie is volgens Van der Auweraert achterhaald. Wat mensen als realiteit beleven, wordt bepaald door interactie tussen mensen met ieder hun eigen vorm van kennis. Praktijkkennis of ethische opvattingen tellen daarbij net zo mee als wetenschappelijke kennis, zegt de onderzoekster. Maar de hoogleraren en onderzoekers die Van der Auweraert interviewde, bleken zich niet open te stellen voor kennis van anderen.
Interessant Job! Je zou inderdaad denken dat wetenschappers een groot belang hebben om met hun onderzoek naar buiten te treden. Dat kan meer interesse — en dus meer geld voor verder onderzoek — opleveren.
Volgens mij speelt het geld-voor-onderzoek verhaal hier geen rol omdat de commissies die bepalen waar het geld naartoe zou moeten gaan zich nauwelijks laten leiden door de publieke opinie (‘En waarom zouden ze?’, zouden ze denken).
Wat hier in het gedrang is is de meer fundamentele rol van wetenschap in onze maatschappij. Is het immers niet de taak van de wetenschap om de maatschappij als geheel langzaam, stukje voor stukje verder te brengen?
Hoe kan je een maatschappij dienen als je in je ijvoren toren blijft zitten? Het debat aangaan is essentieel, maar daarover later meer.