Grondige analyse van het EénVandaag lijstrekkersdebat, deel I
Gisteravond was ik aanwezig bij het EénVandaag lijsttrekkersdebat op de Erasmus Universiteit. Een matig debat zonder echte winnaar. Hans van Baalen was te emotioneel, Thijs Berman te wispelturig, Wim van de Camp te elitair, Peter van Dalen te onzichtbaar en Dennis de Jong te agressief. En dus kon het zomaar gebeuren dat Barry Madlener door het EénVandaag opiniepanel tot winnaar werd uitgeroepen.
En nu valt er heel veel te zeggen over dat opiniepanel. Zijn potentiële PVV-stemmers wellicht oververtegenwoordigd in het panel? En hebben zij daadwerkelijk gestemd op basis van de debatkwaliteiten van de lijsttrekker? Een nulmeting ontbreekt, waardoor het lastig is om vast te stellen of een peiling aan het begin van het debat niet precies tot hetzelfde resultaat had geleid. Menig bezoeker van het debat vroeg zich af of er wellicht sprake was van misbruik. Op dit moment vind ik dat niet zo interessant.
Veel interessanter is om eens echt goed te kijken naar wat tijdens het debat daadwerkelijk gezegd is door de zes lijsttrekkers. Op een manier die bij Amerikaanse debatten volstrekt gangbaar is, maar in Nederland uniek.
Hieronder een woord-voor-woord verslag van het debat, met grondige analyse op basis van wat gezegd is. Een analyse in vier delen, en hierbij deel I: het voorspel.
Noot: Bij het woord-voor-woord uitwerken van het debat hebben we de volgende afkortingen gebruikt. [MV] = Margriet Vroomans, [WK] = Wouter Kurpershoek, [BM] = Barry Madlener, [DJ] = Dennis de Jong, [HB] = Hans van Baalen, [PD] = Peter van Dalen, [TB] = Thijs Berman, [WC] = Wim van de Camp. Het copyright op de uitgewerkte tekst ligt nadrukkelijk bij Debatrix. Voor vragen naar aanleiding van deze analyse kunt u altijd contact met ons opnemen.
Introductie
[WK] Goedenavond, welkom bij deze speciale uitzending van EénVandaag. Het komend uur komen wij rechtstreeks vanuit de Erasmus Universiteit in Rotterdam met een programma dat helemaal in het teken staat van de Europese verkiezingen. Nog twee dagen te gaan.
[MV] Ja, vanavond gaan hier zes mannen met elkaar in debat. Aan deze kant de pro-Europeanen van de VVD, de Partij van de Arbeid en het CDA. Ja?
[MV] U begrijpt dat de aanhang massaal is meegekomen. Aan deze kant staan de Europa-sceptici: de PVV, de SP en de ChristenUnie. Welkom.
Dubieuze ‘framing’ door Margriet Vroomans. Al maandenlang proberen de VVD, de PvdA en het CDA een positief-kritisch geluid te laten horen over Europa en direct aan het begin van het debat krijgen ze nu van een in de ogen van het publiek onafhankelijke deskundige het etiket ‘pro-Europeaan’ opgeplakt. Grote kans dat deze indeling invloed heeft op de manier waarop kiezers naar het debat kijken, en wellicht zelfs op wat ze van het debat onthouden. Ook Peter van Dalen zal weinig gelukkig zijn met deze aankondiging. Tijdens het debat profileerde hij zich als een ‘voice of reason’ die vóór Europa is, terwijl hij werd aangekondigd als Europa-scepticus. In het beste geval vindt de kiezer dit verwarrend, in het slechtste geval ervaart de kiezer de ChristenUnie-lijsttrekker als ongeloofwaardig.
De organisatie verzuimt bovendien een uitleg te geven over het selecteren van juist deze lijsttrekkers en deze partijen. Waarom mag de ChristenUnie/SGP wél meedoen aan dit debat, en D66 – een partij die er nu in de peilingen beter voorstaat en in de StemWijzer zelfs het meest wordt aanbevolen – niet? Door dit niet goed uit te leggen krijgen sommige kiezers misschien de indruk dat dit de enige relevante partijen zijn donderdag. En dat is niet zo netjes, zeker niet van een publieke omroep.
[WK] Tijdens dit debat zal er ongetwijfeld heel veel gepraat en gediscussieerd worden, en u thuis, kijkers, mag uiteindelijk beslissen wie nu de beste debater wordt van dit debat. U kunt naar onze website gaan, www.eenvandaag.nl, om mee te stemmen. Met andere woorden: wie wint vanavond de titel van ‘beste debater’?
[MV] Nou we gaan eerst maar eens even een rondje langs de velden doen, ter kennismaking. Hans van Baalen, we zagen heel veel partijleiders met hun EU-kandidaten rondtrekken in deze campagne. We hebben u niet gezien met Mark Rutte, wilt u niet met hem gezien worden?
[HB] Oh, jawel. Maar ik heb ik oktober gezegd: dit is een Europese campagne, die trek ik zelf samen met mijn kandidaten op de lijst. Want ik geloof niet in hulpsinterklazen die nu overal worden ingezet in luchtballons et cetera. Ik doe het met mijn mensen zelf.
[MV] Dus u gaat het zelf doen. Maar: stel dat het niet helemaal lekker loopt met de campagne, wiens schuld is het dan? Van u of toch van Mark Rutte, na afgelopen week?
[HB] Ik ben de lijsttrekker, ik neem dus alle verantwoordelijkheid die te nemen valt donderdagavond.
Sterk antwoord. Simpel, kernachtig en beeldend verwoord, met een vleugje zelfspot. De kiezer houdt bovendien van politici die verantwoordelijkheid nemen.
[MV] Goed, gaan we over naar de PVV, Barry Madlener. We hebben u op de affiches gezien, maar wel steeds ook met uw partijleider op de achtergrond. Kijkt hij vandaag ook weer mee?
[BM] Sorry, kijkt…?
Barry Madlener leek niet helemaal scherp aan het begin van het debat. Woorden kwamen wat weifelend uit zijn mond, later in het debat voelde hij zich zichtbaar zelfverzekerder.
[MV] Kijkt hij vandaag ook weer zo mee?
[BM] Ik hoop dat Geert zit te kijken hoe ik het vandaag doe, het is natuurlijk spannend. Maar wij zijn één blok. De PVV is één partij met één duidelijk geluid. We zijn het eens met elkaar en ik ben blij dat Geert bereid is geweest om lijstduwer te worden. Hij is toch het meest succesvolle Kamerlid van Nederland, en ik trek heel graag met hem op.
Een kleine steek onder water naar Tweede-Kamerveteranen Wim van de Camp en Hans van Baalen. Je wint er geen kiezers mee, maar het kan je wel wat zelfvertrouwen geven aan het begin van een spannend debat.
[MV] En hij heeft u goed ingepraat.
[WK] CDA-lijsttrekker Wim van de Camp. Vorige week is er een onderzoekje uitgevoerd. Europa, zodra dat woord op televisie genoemd wordt, dan schakelen er honderdduizenden mensen uit. Het is echt een wegzapmoment. Ik ben heel benieuwd hoe de kijkcijfers morgen zijn. Wat gaat u er aan doen vanavond om te voorkomen dat al die mensen in één keer zijn verdwenen?
Aardig om te weten: volgens Stichting Kijk Onderzoek keken gisteren 524.000 mensen naar EénVandaag. Dat ligt beneden het gemiddelde van EénVandaag in de afgelopen twee weken.
[WC] Wij gaan hier een eerlijk en fair debat over Europa voeren. Ik zal mijn collega Peter van Dalen uitleggen dat het verstandig is om pro-Europa te zijn. Hier en daar een kritische kanttekening, maar ik weet zeker dat de kijker nu blijft bij kamer… sorry EénVandaag.
Het debat heeft niet als doel om elkaar te overtuigen. Het kan de kiezer ook niet zoveel schelen welke politicus de andere politicus iets uitlegt, zéker als men de andere politicus niet eens kent. Niet zo handig dus van Van de Camp om aan te kondigen dat hij Peter van Dalen iets zal uitleggen tijdens het debat. Who cares? Wat koopt de kiezer daarvoor? En waarom is dat een reden om naar de stembus te gaan?
[MV] Kamerbreed…
[WK] Meneer van Dalen, ChristenUnie, u komt als het goed is in dezelfde partij als Berlusconi, de Italiaanse premier. Is dat uw favoriete politicus in Europa?
[PD] Dat is nieuws voor mij, dat ik in dezelfde club kom als Berlusconi. Nou ik werk bij de inspectie Verkeer & Waterstaat. Daar heb ik geleerd om ongelukken te vermijden, dus ik denk dat het wel eens iets heel anders kan worden.
Een onnavolgbare dialoog. Bij deze introductievragen is het wellicht niet zo belangrijk om een goed antwoord op de vraag te geven, maar breng dan op zijn minst de kernboodschap van je partij goed onder de aandacht. Peter van Dalen doet hier geen van beiden.
Daarnaast: de precieze fracties waartoe de partijen aansluiting (zullen) zoeken in het Europees Parlement is inside-baseball. Het kan de kiezer niets schelen. In reactie op de vraag van Wouter Kurpershoek had Peter van Dalen beter dit sentiment bij de kiezer kunnen benoemen, om het met een bruggetje (‘waar het echt om gaat…’) uit te komen bij de belofte van de ChristenUnie (‘samenwerken ja, superstaat nee’) en krachtige afsluiting: ‘Daar zal de fractie van de ChristenUnie keihard voor knokken in het Europees Parlement.’
[MV] Dennis de Jong, gaan we naar over, van de SP. U heeft met uw partij nogal wat kritiek op ambtenaren, op de bureaucratie ook van Europa. Heeft dat er misschien iets mee te maken dat u zelf al zolang ambtenaar bent?
[DJ] Nee hoor, juist niet. Je weet wel hoe het van binnen werkt. En dat betekent ook dat ik weet dat er erg veel ambtenaren, teveel ambtenaren, nu werk doen wat niet echt nodig is. En daarom zeggen wij altijd: Nederland wil minder Brussel.
[MV] Het is voor u dus ook een mooi moment om over te stappen vanuit de ambtenarenbaan naar een andere baan?
[DJ] Ja, ik denk dat ik nu met de kennis die ik heb opgedaan de afgelopen jaren, ik heb ook in Brussel gezeten, goed weet hoe het in elkaar zit. Ik weet wat er goed is, en ik weet wat er niet goed is.
Krachtig antwoord. Direct aan het begin van het debat een link gelegd naar de verkiezingsbelofte van het SP.
[MV] Meneer Berman, van de Partij van de Arbeid tot slot. In Engeland wordt uw zusterpartij op dit moment behoorlijk afgestraft vanwege de bonnetjesaffaires, zullen we het maar noemen, de verkeerde declaraties. Dat zou weleens kunnen betekenen dat u straks in Europa in een behoorlijk veel kleinere fractie terechtkomt. Hoe erg is dat?
[TB] Tsja, in Spanje doen de socialisten het weer heel goed. Het is echt per land verschillend op dit moment. Ik hoop dat we met een sterke sociaaldemocratische fractie terugkomen, natuurlijk.
[MV] Ja. En dat het dan in Engeland zo slecht gaat: jammer maar helaas?
[TB] Ja, dat kun je niet allemaal beïnvloeden, niet?
Uitermate zwak antwoord. Het interesseert de Nederlandse kiezer niet hoe de sociaaldemocraten het doen in het buitenland. Dit is een analyse van een journalist, niet van een politicus. Daarnaast: “hopen op” een sociaaldemocratische fractie straalt niet de daadkracht uit die we van een politicus die onze problemen moet gaan oplossen, eisen. Waarom is het voor de kijker zo belangrijk dat er een sterke sociaaldemocratische fractie in het Parlement komt? Waarom zou de kiezer juist nu op de Partij van de Arbeid moeten stemmen?
Bekendheid
[MV] Goed.
[WK] Dit was een eerste kennismaking met de zes debaters van vanavond. We wilden wel eens weten hoe bekend deze Europese lijsttrekkers eigenlijk zijn bij het grote publiek, en we vroegen het daarom aan de leden van het EénVandaag opiniepanel: wie is wie?[fragment]
[MV] Ja, Hans van Baalen, gefeliciteerd. Het minst onbekend, hoe reageert u daarop?
[HB] Hoe voelt het om het minst onbekend te zijn? Ik hoop dat het een beetje bijdraagt om Europa bij de kiezer bekend te maken. Ik zie mijzelf ook als een vertegenwoordiger van de Tweede Kamer in het Europees Parlement en ik wil dat samen met mijn collega’s in de Tweede Kamer vijf jaar trekken en dan wil ik Europa dichter bij de burger krijgen doordat de Tweede Kamer meer aan Europa gaat doen, en ik ben de buitenpost.
‘En ik ben de buitenpost’ is niet zo’n sterke afsluiting. De kiezer heeft er weinig aan. Het was slimmer geweest om in één zin het belang aan te geven van een Europa dat dichter bij de burger staat.
[MV] Maar u bent toch ook een beetje persoonlijk gestreeld, neem ik aan?
[HB] Een heel klein beetje. Een heel klein beetje.
[MV] Meneer Van Dalen, hoe moet dat dan voor u zijn? Weinig bekend. Hoe reageert u daarop?
[PD] Daarom dank ik u dat ik hier vanavond kan zijn, want na dit debat kennen ze me allemaal in Nederland.
[MV] Heeft het er misschien mee te maken dat u weinig opheeft met Europa en uw kiezers dus misschien ook?
[PD] Nee dat denk ik niet. We hebben inhoudelijk een heel sterk programma. Samenwerken ja, superstaat nee. En dat is waar we op willen scoren, op de inhoud. We hebben een boodschap voor Nederland, daar gaan we voor.
Sterke start van Peter van Dalen. Zelfverzekerd en gericht op de kernboodschap van de ChristenUnie. Overigens zou deze verkiezingsleus volgens mij sterker zijn als hij wordt omgedraaid: “superstaat nee, samenwerken ja”. Door met iets positiefs te eindigen is het veel makkelijker om mensen enthousiast te krijgen. En dat is toch wat je nodig hebt bij verkiezingen met een opkomstpercentage van waarschijnlijk minder dan 40%.
[WK] Maar hoe frustrerend is het als u de reacties ziet in het filmpje. Dat zijn ook de reacties neem ik aan die u op straat krijgt als u aan het campagnevoeren bent. Ik bedoel: u heeft een boodschap voor de wereld, toch, en dan alleen maar een soort desinteresse. Meneer De Jong?
[DJ] Ja ik denk dat wij die boodschap goed vertolken. De mensen zeggen ‘niet zo’n zin in’, ‘niet zo’n goed gevoel bij’, en daarom hebben we juist ook heel erg ingezet op onze posters: daar zie je mijn gezicht niet op, dus daar kan je me ook niet van herkennen. Maar je ziet wel die sterke boodschap, van Nederland wil minder Brussel. En we proberen dat positief maar wel duidelijk te vertalen, ook naar de verkiezingen toe.
[MV] Thijs Berman, toch ook een beetje lastig lijkt me, want al zo lang in het Europarlement en toch zo weinig bekend?
[TB] Toch zo weinig bekend? We hebben de afgelopen vijf jaar knetterhard gewerkt in dat Parlement, 12 tot 14 uur per dag, en ik ben niet elke dag bezig met bekend worden. Dat vind ik minder interessant dan oplossingen vinden. En ik vind dat mijn collega Dennis de Jong fijn naar zichzelf toerekent. Mensen willen niet minder Europa. Fout: mensen willen een beter Europa. Beter werken tegen klimaatverandering, beter werken tegen crisis…
Sterk om de kernboodschap van de SP direct aan het begin van het debat te ‘reframen’. En toch zou ik minder pochen over hoe hard hij werkt. Een algemene politieke regel: pronk niet met inzet. Pronk liever dubbel zo hard met resultaat. Daar heeft de kiezer wat aan.
[HB] …duurzaamheid…
Wat het doel van deze interruptie van Van Baalen was, is mij niet helemaal helder. Ik vermoed dat de kandidaat-Europarlementariërs elkaars statements al zo vaak hebben gehoord, dat ze moeiteloos kunnen voorspellen wat de ander gaat zeggen. Dit zou een cynische poging daartoe kunnen zijn van Van Baalen. Of het werkt is een tweede.
[TB] Beter werken voor duurzaamheid. Kijk: Hans van Baalen wordt het wel met mij eens.
[MV] Ik geloof dat Hans van Baalen het woord duurzaamheid vandaag heel vaak gaat laten vallen. Ook toch even naar Barry Madlener. Twintig procent kent u, is dat veel of weinig in uw gevoel?
[BM] Nou ja, kijk, de drie Kamerleden scoren het beste qua bekendheid. En de Tweede Kamer is ook ons instituut waar het moet gebeuren. Dus Europa, de Europese democratie zal voor ons niet gaan werken. We denken nationaal, en daarom willen we de bevoegdheden terug naar waar ze horen, gewoon in Den Haag.
Ook sterk, direct een link gezocht naar de kernboodschap van de PVV vanavond.
[WK] Heren, we gaan debatteren. Daarom zijn we hier vanavond. Er zijn drie thema’s, en u als zes lijsttrekkers gaat met elkaar in debat. Eén-op-één straks, op de middenstip, ik sta er tussen als een soort scheidsrechter. Daarna doen we het nog een keer over maar dan plenair, en dan mag ook iedereen meepraten onder leiding van Margriet. Het eerste thema waar we vanavond over praten is Europa in de economische crisis.
Lees verder
Deel II staat inmiddels online!
[...] Amerikanen dan inside-baseball genoemd. In debatten tussen de Europese lijsttrekkers, waaronder het debat gisteren bij EénVandaag, zie je het vaak langs komen: discussies over bij welke stroming een partij zich [...]
[...] Grondige analyse van het EénVandaag lijsttrekkersdebat [...]
[...] voordat je morgen kan stemmen deel één, twee en drie zodat je een goed beeld van het belangrijke debat hebt. Deel vier komt later vanavond [...]
[...] de grondige analyse van een Europees lijsttrekkersdebat eerder op deze blog, zullen Victor Vlam en ikzelf vandaag de Troonrede op een vergelijkbare manier [...]