Boeienkoning Balkenende
Balkenende is voor de politiek wat Houdini was voor de beroepsgroep van boeienkoningen: een inspirerend voorbeeld.
“Hoe komt ie er toch weer mee weg?” Veel mensen zullen de vraag gesteld hebben nadat Balkenende deze week voor ruim 24 uur topamusement heeft gezorgd. Ging Balkenende dan eindelijk een keer echt onderuit met een volkomen misplaatste, hautaine, op geen enkele manier fatsoenlijk te onderbouwen eerste reactie op het rapport Davids?
Nee, natuurlijk niet. Stom ook, hoe hadden we het kunnen denken. De PvdA, de oppositie, ongeveer alle journalisten, het publiek thuis; we begrepen Balkenende gewoon verkeerd. Hier een paar van zijn ontsnappingstrucs:
De trucs van Balkenende
1. Balkenende’s voornaamste truc is natuurlijk dat hij reageert op verwarring die is ontstaan. Dit is zijn default-positie.
2. Balkenende betreurt vervolgens die verwarring, maar begrijpt niet hoe die verwarring heeft kunnen ontstaan. Dat wil zeggen: Balkenende zal nooit de verantwoordelijkheid nemen voor onduidelijke formuleringen die hijzelf heeft gebruikt.
3. Balkenende herschrijft zijn eigen woorden met: “Gisteren heb ik slechts willen aangeven dat…” Hierop volgt doorgaans een uiteenzetting over de wijze waarop zijn woorden eigenlijk geïnterpreteerd hadden moeten worden.
4. Terloops prijst Balkenende het debat, omdat op die manier de verwarring kan worden opgeheven. Dit doet Balkenende met geritualiseerde zinnetjes zoals “Daarom is het ook zo goed dat we hier vandaag met elkaar over praten.”
Dan komen doorgaans de eerste interrupties. Oppositieleden lopen bijvoorbeeld naar de microfoon om Balkenende te confronteren met – soms letterlijke – eerder gedane uitspraken:
Daarin zien we de volgende trucs:
5. “Waar heeft u mij precies horen zeggen dat…?” In de parafrasering van de vraag wijzigt Balkenende lichte accenten van die vraag. De vragensteller merkt dit vaak niet op.
6. In de beantwoording gaat Balkenende nooit direct op de vraag in. In plaats daarvan: Balkenende schetst een context van eerdere uitspraken waarin die specifieke uitspraak begrepen had moeten worden. “Ik heb keer op keer uitgelegd dat…” of “Ik heb keer op keer een duidelijk onderscheid gemaakt tussen mijn positie van premier toen en die van nu, en in dat licht…”
Overtuigd van deze boeienkoningin?
Ook PvdA-kamerlid Chantal Gill’ard kan er wat van. Vandaag presteerde ze het om klimaatverandering verantwoordelijk te houden voor de aardbeving die Haiti trof. De volgende tweet lijkt immers toch een oorzaak-gevolg-relatie te suggereren tussen de aardbeving die Haïti net heeft getroffen en klimaatverandering. Toch..?
als we niet ingrijpen blijven deze rampen op Haïti gebeuren. we moeten klimaatsverandering aanpaken en de kust van de eilanden verbeteren.
Chantal had natuurlijk ook haast met typen. Ze weet best wel hoe je aanpakken spelt.
Maar inmiddels is al die “verwarring” uit de lucht. Chantal twittert met minimaal 20 onzin-tweets in 24-uur haar straatje schoon. Vrolijk twittert Chantal dat ze best wel weet dat klimaatverandering niets met aardbevingen te maken heeft. Ze maakte zich gewoon al langer zorgen over de gevolgen van klimaatverandering in Haïti en de hele regio! Met die rampen doelde Chantal dus helemaal niet op de aardbeving die net heeft plaatsgevonden. Kijk, hier legt ze het nog een keer uit!
Stom van ons he, dat we eerst allemaal om Chantal moesten lachen? Dat was heel dom, voorbarig en ongenuanceerd van ons!
Eric Stam is debattrainer bij Debatrix. Hij is voormalig Nederlands kampioen debatteren en heeft meer dan 2000 verschillende studenten, scholieren, politici en professionals getraind op het gebied van communicatie en debat.
Erg herkenbaar! Ook Ruud Lubbers stond erom bekend dat hij elke kabinetscrisis kon bezweren door het geven van een verklaring die niks zei ondanks dat hij uit heel veel woorden bestond.
Misschien is dit ook wel een onmisbare vaardigheid in landen die geregeerd worden door meerdere partijen in plaats van een enkele (zoals Amerika).
Ha, leuk verband leg je daar!
Het lijkt me dat daar zeker een kern van waarheid in kan zitten, maar jij bent de Amerika-deskundige. Heb je reden om aan te nemen dat Amerikaanse politici – on average – zich inderdaad minder schuldig maken aan – wat we maar even zullen noemen – ‘intentionele vaagheid’?
Basale mechanismen diep verankerd in de menselijke natuur spelen natuurlijk ook een rol: zo’n Chantal Gil’lard is natuurlijk gewoon bang voor gezichtsverlies, en gaat daarom zo opzichtig kronkelen. Ook obscure dossiers maken natuurlijk dat iedere politicus – waar dan ook ter wereld – zich gedwongen voelt om met creatieve uitwegen zijn/haar positie te redden. Neem Bill – I did not have sex with that woman – Clinton, die ons later nog eens heeft uitgelegd welke definitie van sex hij nu eigenlijk hanteerde.
Het cruciale met verschil met Amerika zit hem in het feit dat de president vab Amerika een zelfstandige democratische legitimatie heeft. Hij hoeft dus minder rekening te houden met de andere partij of anderen in zijn partij. In Nederland wordt er altijd geregeerd door coalities die soms bar weinig ideologische overeenkomst hebben. Op gebied buiten het coalitieakkoord kan dan beter vaag worden gedaan.
Overigens zitten zowel Balkenende als Bos nu in een heel lastig parket. Het leiderschap van Balkenende wordt hard aangevallen maar hij kan zich niet goed verdedigen. En Bos krijgt na zeven jaar eindelijk gelijk maar kan het niet opeisen. Zo houden ze elkaar in een houdgreep waarbij niemand echt wint, dus niemand echt verliest. Dat houdt de coalitie bijeen.