Eerst uit de tent lokken, en daarna in de aanval
Het stellen van vragen is een van de meest effectieve manieren om in een debat of discussie een opponent in het nauw te drijven. En een van de mooiste manieren is het stellen van een vraag die de interne logica van andermans betoog aan het wankelen brengt.
Een voorbeeld. In een debat over martelen van terroristen verdedigen de voorstanders dat martelen gerechtvaardigd is als verhoormethode. Want: hiermee kunnen aanslagen worden voorkomen en duizenden mensenlevens worden gered. De voorstanders stellen dat hier een afweging gemaakt moet kunnen worden tussen de lichamelijke integriteit van de terrorist aan de ene kant en het collectieve belang van veiligheid aan de andere kant. Filosofen noemen dat een utilitaire manier van redeneren: het morele gehalte van een handeling (hier: martelen) hangt af van het algemeen nut.
Dan geven de voorstanders een heel beperkte definitie van martelen: ze willen alleen ‘waterboarding’ en slaapdeprivatie toestaan. Dat zouden namelijk betrekkelijk ‘milde’ en ‘humane’ vormen van martelen zijn.
Tegenstanders kunnen hier op verschillende manieren op reageren. Veel mensen zullen direct de aanval kiezen en uitleggen waarom er niet zoiets bestaat als ‘mild’ of ‘humaan’ martelen. Maar overweeg eens om de voorstanders uit de tent te lokken met de volgende vraag:
Waarom zouden jullie bij voorbaat effectievere martelmethoden uitsluiten?
Hoe werkt deze vraag?
Door als tegenstander niet direct in de aanval te gaan maar juist even met het voorstel van de voorstanders ’mee te denken’, dwing je de voorstanders om heel specifiek in te gaan op hun definitie van martelen als ‘waterboarden’ en slaapdeprivatie. Dat betekent dat ze hun filosofische rechtvaardiging voor martelen enorm moeten uitbreiden en concreter moeten maken. En het betekent dat ze moeten uitleggen dat ‘waterboarden’ en slaapdeprivatie – van alle denkbare marteltechnieken – heel effectief is om betrouwbare informatie aan terroristen te ontlokken.
Als tegenstander profiteer je hier later in het debat van door gaten te schieten in de aanvullende argumentatie waarmee de voorstanders moeten komen. Als martelen namelijk ‘werkt’ (dat wil zeggen: helpt om aanslagen te voorkomen en mensenlevens te redden) dan is het moeilijk om in te zien waarom het afsnijden van een pink niet zou mogen, of het toedienen van elektrische schokken, aandraaien van duimen of gewoon geselen. Genoeg inspiratie.
De argumentatie van de voorstanders lijkt dan opeens hypocriet, of toch tenminste minder overtuigend. Want waarom zou het in de ogen van de voorstanders een probleem zijn als martelen blijvend lichamelijk letsel oplevert? Stel dat ‘minder humane’ martelmethoden net even iets effectiever blijken te zijn, dan kunnen hiermee wel meer mensenlevens worden gered.
Kortom: door als tegenstander soms even ‘mee te denken’ met voorstanders in een debat kun je gemakkelijk de interne logica van hun verhaal ontwrichten. Daarna is de weg vrij om vol in te aanval te gaan.
