Wat klimaatwetenschappers kunnen leren van roze olifanten
Klimaatwetenschappers in Nederland en wereldwijd liggen onder vuur vanwege grote fouten in het VN-klimaatrapport. Maar de manier waarop ze terugslaan is wel erg slap. Lees mee hoe 53 hoogleraren in een open brief in het NRC Handelsblad keihard de aanval inzetten om ons vertrouwen terug te winnen:
Dit is waar de klimaatwetenschappers voor kiezen, nota bene in de introductie van hun brief:
“Fouten in het IPCC klimaatrapport worden thans door sommigen aangegrepen om de hele klimaatwetenschap in diskrediet te brengen. In de Tweede Kamer zijn klimaatwetenschappers onlangs zelfs neergezet als ‘bedriegers’ en ‘klimaatmaffia’. Zulke kwalificaties missen grond in de feiten en zijn daarom misplaatst. Dat het IPCC niet onfeilbaar is, maakt haar hoofdconclusies nog niet onwaar of gekleurd. Wel zou het IPCC grootmoediger moeten worden in het snel en openlijk erkennen en corrigeren van fouten.
Dat is nog eens een krachtige respons! Het is dus ‘misplaatst’ om de klimaatwetenschap af te doen als ‘maffia’ en de hoofdconclusies van het IPCC zijn ‘niet onwaar’ of ‘gekleurd’. Drie tips hier voor de klimaatwetenschappers:
1. Vermijd (dubbele) ontkenningen
In plaats van te schrijven: ‘De hoofdconclusies staan nog steeds overeind” kiezen de wetenschappers ervoor om te stellen dat ‘de hoofdconclusies niet onwaar of gekleurd zijn’. Waarom zo omslachtig? Het mensenlijk brein kan slecht overweg met ontkenningen, het filtert het woordje ‘niet’ gemakkelijk weg. Probeer maar eens niet te denken aan een roze olifant terwijl je dit leest!
2. Bepaal je eigen taal
De klimaatwetenschappers nemen direct in de introductie de terminologie van het vijandelijke kamp over (bedriegers en maffia) en daardoor blijft die terminologie alleen maar aan het plakken. Het enige wat ze doen is immers het ontkennen van de beschuldiging, wat dus niet werkt (zie punt 1). Wat de wetenschappers wel kunnen doen? In de introductie de taal spiegelen: ‘Het merendeel van de klimaatwetenschappers is heel integer’ of überhaupt pas later ingaan op de beschuldigingen.
3. Eerst afbreken, dan bouwen
Wie de hele brief leest, ziet ook dat de ordening van argumenten ongelukkig is. De vraag komt ook bij trainingen vaak aan de orde. Moeten sterke argumenten nu juist aan het begin, in het midden of juist aan het einde van een betoog?
Antwoord: doe wat passend is, maar in ieder geval niet halverwege. De fout die de klimaatwetenschappers hier maken is dat ze niet direct ingaan op de meest prangende vraag die ik als lezer heb: ‘Hoe zit het nu met die gemaakte fouten?’ Met andere woorden: wat kunnen we nu wel en wat kunnen we nu niet meer van dat hele klimaatrapport geloven?
Het ontbreekt de klimaatwetenschappers aan een duidelijk verweer, en het verweer dat er is, komt pas halverwege. Men zou bijvoorbeeld kunnen zeggen:
“Er zijn twee grote fouten ontdekt in een rapport van ruim 3000 pagina’s.”
Simpele boodschap. De conclusie hoef je vervolgens nauwelijks meer in te vullen. Ieder mens staat open voor de suggestie dat er in een rapport van 3000 pagina’s tenminste een paar fouten te ontdekken moeten zijn. Bovendien maak je zo handig gebruik van het feit dat mensen slecht zijn in het inschatten van getalsmatige verhoudingen. Het getal 3000 gaat aan het voorstellingsvermogen van mensen voorbij. De klimaatwetenschappers noemen deze informatie wel, maar laten het potentieel krachtige verweer ondersneeuwen in een lange woordenbrei:
“Ook het beeld dat de hoofdconclusies van het rapport afhangen van dubieuze bronnen wijzen wij met kracht van de hand. De referentielijst van het circa drieduizend bladzijden tellende klimaatrapport verwijst naar ruwweg 18.000 bronnen waarvan het overgrote deel gepeerreviewde wetenschappelijke studies betreft.”
De belangrijkste les hier is echter dat het verweer veel te laat komt. De wetenschappers beginnen namelijk met twee algemene kopjes ‘het klimaatprobleem’ en ‘Het IPCC en klimaatrapport 2007’ op het moment dat twijfelende lezers nog helemaal niet ‘openstaan’ voor die informatie. Eerst afbreken en daarna pas bouwen, kortom.
Leuk artikel, rake analyse!
Je snapt inderdaad niet waarom mensen zo weinig nadenken over de wijze waarop ze hun boodschap verwoorden. Die dubbele ontkenningen zijn inderdaad erg onhandig.
Geweldig! Ik ga hem rondsturen naar alle wetenschapscommunicatie mensen die ik ken!
Overigens een ander oud artikel op deze blog over dit onderwerp:
http://www.debatblog.nl/2008/09/20/we-will-bio-assimilate-you/
Weet ik Job! De ellende is dat ik denkend aan jou ook altijd aan roze olifanten moet denken