Hoe werkt de drie-voorbeelden-truc?
Het is misschien wel de meest doorzichtige en tegelijkertijd een van de meest effectieve debattrucs die er is: “Noemt u mij nu eens drie voorbeelden waaruit blijkt….” Afgelopen week hoorden we deze truc weer van Wouter Bos in een 1-op-1-debat met Alexander Pechtold. Maar niet zo succesvol als gehoopt. Logisch, want het goed toepassen van de drie-voorbeelden-truc is een hele kunst. Lees hoe je deze potentieel dodelijke aanval plaatst:
Zo moet het wel…
Eerst twee voorbeelden. Een bijzonder effectieve toepassing in Nederland komt van de hand van André Rouvoet. In een debat over de Europese Grondwet in 2006 vroeg hij CDA-er Maxime Verhagen: “Kunt u nou eens drie terreinen noemen waarop deze Grondwet bevoegdheden verplaatst van Brussel naar Den Haag?” Toen Maxime Verhagen de vraag ontweek, reageerde Rouvoet scherp met: “Ik begrijp dat het te moeilijk is. Twee voorbeelden dan?” Toen Verhagen ook hier niet op inging: “Noemt u één voorbeeld dan, één voorbeeld!”
…en zo moet het niet
Hierbij vergeleken was Bos’ poging richting Pechtold deze week heel wat minder effectief. Zijn vraag aan Pechtold was namelijk: waaruit blijkt nu dat D66 een sociaal liberale partij is? (Bos had D66 eerder eens “akelig rechts” genoemd). Dat werd geen voltreffer. Weliswaar kwam Pechtold langzaam uit de startblokken, maar eenmaal op stoom ging Pechtold tamelijk breedsprakig zijn lijstje met voorbeelden uitwerken. Uiteindelijk moest gespreksleider Paul Witteman eraan te pas komen om Bos weer eens aan het woord te laten!
Wie denkt dat de drie-voorbeelden-truc per definitie werkt, komt dus bedrogen uit. Dit moet je sowieso in de gaten houden:
1. Vraag specifieke voorbeelden
Voorkom dat een breedsprakige opponent de bal terugkaatst door bijzonder uitgebreid de drie gevraagde voorbeelden te geven. Niet voor niets zijn het vaak politici zelf die in debatten en interviews zinnetjes gebruiken als: “Daar heb ik twee dingen op te zeggen.” Hiermee claimen ze alvast spreektijd om na een eerste ook een tweede punt te mogen maken. Pechtold vragen om uit te leggen waarom D66 een sociaal-liberale partij is, is een open uitnodiging om hem eindeloos te laten oreren. Vraag dus alleen naar drie voorbeelden als je weet dat jouw opponent die voorbeelden met geen mogelijkheid paraat kan hebben. Rouvoet had de Grondwet indertijd goed bestudeerd en wist dat de Verhagen met grote moeite voorbeelden op deze vraag kon noemen. Dus restte hem geen andere uitweg dan het omzeilen van de vraag: een teken van zwakte.
2. Behoud het initiatief
Dit doe je door te benadrukken dat de vraag niet beantwoord is. Dat is natuurlijk gemakkelijker als je de vraag concreet hebt gemaakt (stap 1). Omdat Rouvoet heel één thema centraal stelde (bestuurlijke bevoegdheden die verschuiven van Den Haag naar Brussel) kon hij dit debat-in-het-debat gemakkelijk winnen. Debatteren over de betekenis van woorden als ‘sociaal’ en ‘solidair’ is een heel stuk moeilijker: verschillende partijen gebruiken die termen immers als codewoord om hun eigen standpunten mee te beschrijven. Als er niet een vastomlijnde definitie is om op terug te vallen, verliest de aanval veel van haar kracht.
3. Kaap de beste voorbeelden weg
Dit doe je door je opponent uitvoerig te complimenteren. Door eerst overeenkomsten te benadrukken wordt het daarna veel gemakkelijker om in te zoomen op een concreet meningsverschil. Bovendien kan jouw opponent zich daarna niet meer profileren op een positief punt dat jij al hebt genoemd. Bos had bijvoorbeeld kunnen: “Als het bijvoorbeeld gaat om hypotheekrente-aftrek is D66 een heel sociale partij en een bondgenoot van de Partij van de Arbeid. Maar als het gaat om…” Zo debatteer je zacht op de man en scherp op de inhoud. Plus: zo’n compliment maakt nog eens dat je sympathiek overkomt!
Leuk artikel Eric!
Was het echter niet gewoon een ‘grapje’ van Bos waarin hij terugverwees naar zijn legendarische moment tegenover Balkenende? Ik had niet het idee dat hij het echt wilde gebruiken als strategie.
Maar los daar van, is het gewoon soms niet beter om simpelweg om 1 voorbeeld te vragen? In de trant van: “noem nou eens 1 voorbeeld waarin dit niet gewerkt heeft.” Komt vaak harder aan en is denk ik ook krachtiger in zo’n debat.
Klopt, Tomas. Het wordt zo sleets als je steeds precies hetzelfde script gebruikt. Genoeg variatiemogelijkheden in ieder geval.
Volgens mij was het inderdaad niet echt strategie van Bos, maar een halfslachtige grap. Linksom of rechtsom: het effect was hetzelfde. Bos maakt momenteel lange dagen dus een gebrek aan scherpte wordt hem vergeven!