Provoceer je tegenstander in de discussie met een kleine overdrijving van een negatieve eigenschap van zijn of haar standpunt. Zorg dat die overdrijving klein genoeg is om te worden geaccepteerd door je doelgroep maar groot genoeg om je tegenstander te prikkelen deze te weerleggen. Hoe je tegenstander er ook mee omgaat, jij komt sterker uit de interactie. Als hij er niet op in gaat, heb je een onbetwist sterk punt gemaakt in de ogen van je doelgroep. Als hij er wél op in gaat, ontstaat er discussie over punten op terrein waarop het publiek het met jou eens is. Met het uitlokken van deze win-windiscussie maak je dus een voor jouw doelgroep sterk punt nog belangrijker in de discussie.

Wie dit met succes toepast

Vuile truc of niet; deze strategie wordt regelmatig toegepast door Barack Obama. Tijdens een presidentieel debat twee jaar geleden wilde Obama de aandacht vestigen op het aantal negatieve tv-reclames die rivaal John McCain de buis op bracht. Daar houdt het Amerikaanse volk namelijk niet van. In de week daarvoor was er onderzoek uitgekomen waaruit bleek dat McCain in de week voorafgaand aan het debat alleen maar negatieve reclames uitzond en sinds het begin van de campagne 73% negatief was. Om een reactie van McCain uit te lokken overdreef hij die cijfers een beetje: “And 100 percent, John, of your ads — 100 percent of them have been negative.” De eerste neiging van een waarschijnlijk geërgerde McCain was om erover in discussie te gaan en deze fout te weerleggen. Maar dat heeft geen zin. Zelfs als Obama de concessie doet dat niet alle maar slechts een zeer groot deel van zijn reclames negatief zijn, blijft overeind dat McCain veel negatieve reclames uitzendt. Obama lokte dus een win-windiscussie uit. Als McCain er niet op in gaat, blijft de overdrijving staan in de discussie. Als McCain er op in gaat, vestigt Obama de aandacht op een negatieve kant van McCain.

Overigens ging McCain er op in door alleen te zeggen dat het niet waar is: “It’s not true.” Hij was wijs genoeg om er verder niet op in te gaan.

Elke week stuurt Debatrix een overtuigtip waarmee jij je arsenaal aan overtuigingstrategiën kan vergroten. Meld je hier aan om ze elke woensdagmiddag per e-mail te ontvangen!

Als je echter niet goed uitlegt waarom, dan komt jouw verandering van standpunt al snel over als opportunisme. En wie met alle winden meewaait, verliest geloofwaardigheid. Dán overtuig je natuurlijk niemand!

Leg altijd goed uit waarom je van mening bent veranderd. Laat zien hoe veranderende omstandigheden je tot nieuwe inzichten hebben gebracht. Want als de omstandigheden veranderen, is het heel logisch dat jouw mening ook verandert.

Elke week stuurt Debatrix een overtuigtip waarmee jij je arsenaal aan overtuigingstrategiën kan vergroten. Meld je hier aan om ze elke woensdagmiddag per e-mail te ontvangen!

Wat dat betreft deed Job Cohen goede zaken tijdens het NOS lijsttrekkersdebat. Hij benadrukte het belang van deze verkiezingen door te waarschuwen voor een mogelijke tweedeling van de samenleving. Deze verkiezingen, zo sprak hij, gaan over “de richting van het land”. En wil de kiezer een progressieve coalitie, dan is het volgens Cohen cruciaal dat de PvdA de grootste partij wordt. Daarmee spoorde hij niet alleen zijn eigen achterban aan om beslist naar de stembus te gaan, maar zou hij ook wel eens twijfelende kiezers het argument gegeven kunnen hebben om in het stemhokje uiteindelijk toch voor zijn partij te kiezen.

De overige lijsttrekkers probeerden vooral zetels te sprokkelen door hun directe concurrenten op beschaafde wijze aan te vallen. Daarmee leken ze zich uitsluitend te richten tot de zwevende kiezer, zonder tegelijkertijd hun eigen achterban te mobiliseren. De lijsttrekkers gebruikten vrijwel uitsluitend rationele argumenten, waarbij ze zich in vrij procedurele en technische taal tot elkaar richtten. Wat wederom mistte, was pathos (bezieling). Dit debat bood hen een laatste mogelijkheid tot een appel aan de kiezer, en die mogelijkheid lieten de meeste lijsttrekkers onbenut.

Geert Wilders en Emile Roemer redeneerden weliswaar vanuit de kiezer, maar verzuimden daarbij het belang van deze verkiezing uit te leggen. Wilders had voor het eerst een sterke inbreng op sociaal-economische thema’s. Roemer vertelde de kiezer voor het eerst meer over zijn eigen achtergrond in het onderwijs en maakte zijn onderwijspunt daarmee aanzienlijk geloofwaardiger.(1)

Mark Rutte en Jan Peter Balkenende kwamen door de opzet van het debat merkwaardig genoeg pas na drie kwartier voor het eerst aan het woord. Rutte hanteerde opnieuw zijn strategie van de eerdere debatten, door elke aanval zonder uitleg te pareren (“onzin”, “klopt niet”) en vervolgens de tegenaanval in te zetten. Aan het einde van het debat kwam hij daardoor wat zelfvoldaan over – alsof de buit al binnen was. Balkenende verviel in oude fouten: hij sprak te snel, slikte lettergrepen in en zette zich vooral af tegen anderen zonder het CDA-standpunt duidelijk neer te zetten.

Alexander Pechtold en Femke Halsema begonnen beiden beheerst aan het debat, maar enkel Halsema wist die strategie tot het einde van het debat door te zetten. Pechtold werd steeds feller en sprak tegelijkertijd merkwaardig genoeg in steeds abstractere termen. André Rouvoet was vrij onzichtbaar in het debat.

Debatleider Ferry Mingelen spoorde de kandidaten goed aan om hun standpunten scherper te formuleren, maar ging pijnlijk in de fout in de slotfase van het debat. Met cynische ondertoon verweet hij Balkenende dat hij uit ervaring sprak als het ging om vaagheden (zie transcript).

Met deze uitspraak verloor hij zijn neutraliteit in het debat en daarmee zijn autoriteit als debatleider. Ieder verkiezingsdebat kenmerkt zich door een voortdurende strijd om de schaarse spreektijd. Stevige leiding is cruciaal om de discussie in goede banen te leiden en te voorkomen dat de lijsttrekkers door elkaar heen spreken. Toen Mingelen tot ongeloof van vooral Rutte en Halsema de geloofwaardigheid van Balkenende op dit moment ter discussie stelde, verloor hij zijn autoriteit. De deelnemers negeerden zijn leiding en spraken door zijn interventies heen.

Het was daarbij vooral opvallend met hoe weinig pathos (bezieling) de lijsttrekkers hun punten brachten. Zelden deden ze een poging de kiezer te doordringen van het belang van deze verkiezingen. Zelden brachten ze hun argumentatie met gevoel en illustreerden ze deze met aansprekende voorbeelden of anekdotes. En zelden zal de kiezer echt in beroering zijn gebracht door de bijdrage van de lijsttrekkers.

Mark Rutte deed overduidelijk zijn best om deze keer rustiger te spreken. Bij eerdere debatten haalde hij een spreeksnelheid van tot 290 woorden per minuut: bijna twee keer het gebruikelijke spreektempo in een gesprek. Maar nu maakte hij een rustige en beheerste indruk. Anders dan bij eerdere debatten toonde hij regelmatig een moment van reflectie, afweging en zelfs twijfel. Wellicht om te voorkomen dat hij met zijn felheid zwevende kiezers af zou schrikken. Hij viel vooral Balkenende hard aan (“dat is pas asociaal”) en herhaalde verder veel van zijn eerdere punten. Applaus kreeg hij voor zijn veelbekende metaforen (“Wat u doet is met een sneeuwschuiver alle problemen voor u uit schuiven”).

Geert Wilders behaalde zijn belangrijkste overwinning tijdens de onderhandelingen voorafgaand aan het EénVandaag-debat. Opnieuw wist hij binnen te halen dat éénderde van de uitzending over zijn issue ging met een stelling die niemand behalve hijzelf ondersteunde. Zo stond van tevoren vast dat hij een aanzienlijk deel van de uitzending zou domineren op het voor hem electoraal meest interessante thema. In het debat met Job Cohen beperkte hij zich tot persoonlijke aanvallen op de PvdA-leider, waarbij hij zichzelf juist kwetsbaar toonde door over zijn beveiliging te beginnen.

Job Cohen deed het wederom beter dan in voorgaande debatten. Hij kwam sneller tot de kern van zijn argumenten en wist zich goed staande te houden in het debat met Wilders. Opvallend was het moment waarop hij zichtbaar genoot van het applaus na zijn oneliner: “De stelling dat er een halt moet worden geroepen aan de islam is onjuist, er moet een halt worden geroepen tegen radicalisme.” Hij verhief zijn kin waardoor hij Wilders triomfantelijk, uitdagend en strijdbaar aankeek (zie foto). Lang kon hij niet genieten, want in de slotseconden van het één-op-ééndebat raakte hij zijn verhaal kwijt. Verrassend was ook dat hij zo overduidelijk op safe speelde en zich leek neer te leggen bij een gelijkspel met Rutte. Vreemd, want om Rutte te verslaan had hij toch echt een klinkende overwinning nodig.

Femke Halsema verschoot haar kruit in het eerste debat over sociale zekerheid, waar ze bijna de helft van de tijd aan het woord werd gelaten. Ze kwam vier keer aan het woord voordat Balkenende en Wilders de kans kregen om aan te geven wat zij van de eerste stelling vonden. In het economiedebat kwam ze er daarentegen nauwelijks aan te pas. Halsema miste de bezieling die ze bij eerdere debatten toonde: daardoor was ze veel in balbezit zonder daadwerkelijk te scoren. Zo gaf ze aan dat ze opkwam voor “outsiders” terwijl het toch zeer de vraag is hoeveel kiezers zich onder de outsiders zullen rekenen.

Emile Roemer leek vooral een momentenvoetballer. Zo zag je ‘m een tijd lang niet, dan was hij daar weer met een voorbereide grap of oneliner. Inhoudelijk wist hij echter weinig aan het debat toe te voegen, vooral omdat hij er zelden in slaagt om zijn grappen en oneliners te koppelen aan de inhoudelijke boodschap van de SP.

Jan-Peter Balkenende maakte een opvallend ingetogen indruk. In tegenstelling tot eerdere debatten viel hij nauwelijks aan. Bij de vorige verkiezingen was hij degene die volop werd aangevallen. Nu lieten de andere lijsttrekkers hem links liggen. De combinatie – niet aanvallen én niet aangevallen worden – leidde ertoe dat Balkenende vrij onzichtbaar was in het debat.

Deze analyse is opgesteld door Lars Duursma, Victor Vlam en John Bijl.

“If you won’t use any football stories, I won’t tell any of my warm and humorous stories about chloroflourocarbon abatement.”Al Gore | 1996

In het vice-presidentiële debat stond Al Gore tegenover oud football-speler Jack Kemp. Hij praatte graag over zijn verleden als sportman. Het contrast tussen de veel stijvere Democraat Gore was een zorg voor de Democraten. Met een oneliner aan het begin van het debat neemt hij die zorg weg. Het onhandige antwoord van Kemp maakt nog eens duidelijk wat voor een meesterzet dit was: “I can’t even pronounce it.”

Welke staan niet op de lijst maar hadden er zeker bij moeten staan? Vul ze hieronder aan!

Hét moment van het debat was de vragensessie van interviewster Mariëlle Tweebeeke met Emile Roemer. De RTL-presentatrice wist het de andere lijsttrekkers flink lastig te maken, maar werd volledig ingepakt door de ontwapenende glimlach van Roemer. “U kunt me alles verwijten behalve dat ik te vroeg gepiekt heb,” zo grapte hij even later. In zijn eerste grote televisiedebat debatteerde Roemer zelfverzekerd, charmant en ad rem. Hij kreeg tevens de lachers op zijn hand toen hij de ongemeen felle discussie tussen Jan-Peter Balkenende en Mark Rutte over de hypotheekrenteaftrek raak typeerde als “een wedstrijdje verplassen”.

Opvallend was dat Roemer slechts twee keer aanviel tijdens het debat. Pechtold en Balkenende lanceerden respectievelijk twaalf en negen aanvallen op hun collega-lijsttrekkers. Daardoor kwam Roemer rustig en sympathiek over, maar verzuimde hij het verschil met zijn rivalen aan de linkerkant van het spectrum voor de kiezer duidelijk te maken. Het verschil met Job Cohen, Femke Halsema en Alexander Pechtold zat hem met name in Roemers soepele presentatie.

Mark Rutte kreeg zoals verwacht de meeste aanvallen te verwerken. Hij werd maar liefst veertien keer aangevallen, voornamelijk door Pechtold en Halsema. Hij had het zichtbaar moeilijk met de vele aanvallen, maar verdedigde zich net als bij de eerdere debatten met focus, flair en finesse. Steeds weer wist hij aanvallen om te buigen naar het VVD-standpunt, waardoor hij weg wist te blijven van een louter defensieve positie. Hij viel minder op dan bij de andere debatten, vooral omdat hij veel eerder gemaakte punten inbracht. Hierbij speelde mee dat hij door de andere lijsttrekkers op exact dezelfde en dus voorspelbare punten werd aangevallen.

Van Femke Halsema werd vooraf veel verwacht, maar de GroenLinks-leider debatteerde het eerste uur erg vlak. Haar bijdragen leken ingestudeerd en miste pathos (emotie). Dat maakte ze goed door op de valreep een harde maar inhoudelijk aanval op Rutte te plaatsen.

Job Cohen was strijdbaarder en leek beter voorbereid, maar heeft nog een lange weg te gaan om tijdens debatten een sterke indruk achter te laten. Tijdens de nabeschouwing was hij zichtbaar meer in zijn element.

Jan-Peter Balkenende viel vaak aan, maar had opnieuw moeite duidelijk te maken waar hij zelf precies voor staat. Bovendien leken zijn aanvallen (“vijf euro per dag”) te weinig fundamenteel om de kiezer daadwerkelijk te grijpen. Het bleef dus bij speldenprikjes.

De rol van André Rouvoet bleef beperkt tijdens het debat, voornamelijk doordat hij zich enkel afzette tegen het CDA. Hij debatteerde rustig, ontspannen en procedureel. Ook Pechtold was vrij onzichtbaar ondanks veel aanvallen. Hij was enkel sterk in het debat over de woningmarkt, waar hij zijn inhoudelijke boodschap goed wist over te brengen.

Geert Wilders werd grotendeels genegeerd door de andere lijsttrekkers. Enkel Halsema liet zich eenmalig verleiden tot een reactie op de PVV-leider. Doordat hij zelf ook nauwelijks de anderen opzocht, bleef zijn bijdrage geïsoleerd in het debat.

Deze analyse is opgesteld door Lars Duursma, Victor Vlam en John Bijl. Meer analyses over de verkiezingen »

Het leek erop alsof Cohen zich erop had voorbereid elke vraag in drie fasen te beantwoorden: hierover zijn we het eens, hierover zijn we het oneens, en dit is waar de PvdA voor staat. Maar door het hoge tempo in met name het begin van het debat kwam hij nooit aan de cruciale derde fase toe. De oud-burgemeester van Amsterdam leek zich te hebben voorbereid op een inhoudelijk gesprek en beheerste de dynamiek van het debat onvoldoende. Te makkelijk liet hij zich steeds afkappen, zowel door de lijsttrekkers als door presentator Frits Wester.

Pas halverwege het debat herstelde Cohen zich enigszins. Dat leek met name te komen doordat hij minder werd aangevallen en omdat het tempo van het debat aanzienlijk lager lag. Hij had daardoor meer tijd om zijn statements te formuleren en hoefde zonder aanvallen de inbreng van anderen niet in zijn antwoorden mee te nemen.

Mark Rutte toonde zich de meest vaardige debater. Zijn aanvallen waren snedig, strategisch en slim getimed. Hij werd veelvuldig aangepakt door de andere lijsttrekkers maar weerlegde elke aanval inhoudelijk en beknopt.

Jan-Peter Balkenende viel iedereen aan. Hij legde continu uit waarom je beter niet op PvdA of VVD kunt stemmen. Zelfs in zijn slotpleidooi lag de nadruk op de standpunten van andere partijen. Waarom je wél op het CDA moet stemmen, liet hij onderbelicht.

Geert Wilders viel Cohen keihard aan op immigratie en nam het initiatief in de discussie over bezuinigingen door direct te beginnen over de AOW. Op andere terreinen was hij minder aan het woord en kwam hij minder goed uit de verf.

In vergelijking met de Britse en Amerikaanse verkiezingsdebatten was er bij het RTL premiersdebat weinig ruimte voor de inhoud. Het zou goed zijn de lijsttrekkers bij volgende verkiezingsdebatten langer de tijd te geven om hun standpunt uiteen te zetten en op de standpunten van de andere lijsttrekkers te reageren. Zo wordt het eenvoudiger voor de deelnemers aan het debat om hun inhoudelijke meningsverschillen met de andere partijen voor de kiezer duidelijk te maken.

Deze analyse is opgesteld door Lars Duursma, Victor Vlam, John Bijl, Eric Stam en Fabienne de Vries. Meer analyses over de verkiezingen »

Nader onderzoek wijst uit dat Balkenende hard om zich heen slaat. Rutte debatteert fel en zonder zijn tegenstanders te sparen. Cohen doet niet mee en incasseert vooral.

Tip: u kunt ook een pdf downloaden van deze analyse.

Balkenende eist het initiatief op

Laten we eens kijken hoe vaak ieder het woord heeft genomen. We kijken hier naar het aantal keren dat iemand het woord opeist in het eerste debat. Dus zonder een vraag te krijgen van een gespreksleider of te worden aangevallen door een van de andere lijsttrekkers.

Er is hier een duidelijk waarneembare trend dat Balkenende het initiatief naar zich toetrekt. Bijna drie keer zo vaak als Rutte eist hij het woord op.

Dat wordt ook bevestigd door hoe de huidige premier het nieuws rondom de debatten domineert. Het feit dat hij de hypotheekrenteaftrek wel tot breekpunt verklaarde en de VVD niet, was nieuws. Balkenende probeerde hier Rutte rechts in te halen. Door het tot breekpunt te verklaren gaf hij aan hoe belangrijk het voor hem wel niet is.

Daarbij is het belangrijk om te zien wat hij precies zei: ”Voor mij is het een breekpunt”. Niet voor het CDA, maar voor Jan Peter Balkenende is het dus een breekpunt. Mocht Balkenende vertrekken na de verkiezingen, dan is het dus niet ondenkbaar dat de nieuwe leider wel in een coalitie stapt om “te morrelen” aan deze controversiële aftrekpost.

Het is duidelijk dat het CDA zich realiseert dat ze grote electorale problemen hebben. Balkenende is niet content om stil te blijven zitten en 9 juni stilletjes af te wachten. Hij zal er alles aan doen om deze verkiezingen toch te winnen. Daarmee is hij in elk debat tot die tijd een grote onvoorspelbare factor. Wat hij gaat doen, weet je niet. Hij is bereid om alles te proberen in de zoektocht naar een aanval die aanslaat bij de kiezer.

De “kitchen sink” strategie wordt dit ook wel genoemd. Gooi alles in de gootsteen op je tegenstander af om te zien of iets blijft plakken.

Rutte in de aanval

Het woord opeisen is één. Het vervolgens effectief gebruiken is iets heel anders. Laten we daarom eens kijken hoe vaak de lijsttrekkers elkaar hebben aangevallen.

We zien dat Mark Rutte de meeste aanvallen pleegt (12). Maar het grootste deel van die aanvallen is gericht niet op Job Cohen maar op Jan Peter Balkenende. Waarom? Jegens Cohen kan hij de VVD goed profileren als duidelijk rechts. Maar bij Balkenende kan hij ontevreden CDA-kiezers wegplukken.

Deze strategie van Rutte hadden de experts van Debatrix vooraf voorspeld, maar het leek toch als een verrassing te komen voor Cohen. De PvdA-leider richtte zijn (2) peilen op Rutte, terwijl hij zelf meer klappen kreeg van Balkenende.

Overigens kwam de sterkste aanval van Rutte op Cohen in een later debat. Toen verweet de VVD-leider de oud-burgemeester van Amsterdam gebrekkig leiderschap. Leiderschap is tot nu toe het sterkste punt van Cohen geweest. Hij wordt gezien als een bijzonder burgemeester. Dat Mark Rutte hier een aanval op pleegt is geheel volgens het draaiboek van de Amerikaanse spindoctor Karl Rove.

Rove gaf George W. Bush het advies zijn tegenstanders aan te vallen op hun sterkste punt. Daarom viel hij tegenstrevers als John Kerry en eerder John McCain aan op hun uitmuntende reputatie als oorlogsveteranen. De strategie is sterk: als er twijfel ontstaat over het sterkste punt van de tegenstander, dwing je de kiezer hem opnieuw te evalueren. Maar hij is ook riskant. Een te harde aanval kan als een boemerang terugkomen wanneer hij wordt gezien als ongegrond. Op basis van de matige verdediging van Cohen lijkt dat echter (nog) niet gebeurt te zijn.

Er wordt wel eens gezegd dat een kandidaat-premier niet fel of fanatiek moet debatteren. Hij zou dan niet premierwaardig overkomen. Maar als de (recente) geschiedenis enige indicatie is, dan is dat een foutieve assumptie. Pim Fortuyn debatteerde niet alleen fel, hij treiterde zijn tegenstanders openlijk. Zo vond hij het jammer “dat de heer Melkert niet wat vrolijker is” in een legendarisch debat op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen van 2002.

Ondanks dat dit niet gedrag is dat doorgaans wordt gezien als premierwaardig, werd hij wel een grote kans toegedicht premier te worden. Dus de felle toon in het debat van Rutte hoeft hem niet het premierschap te kosten.

Cohen in de problemen

De reden dat Cohen zo weinig aanviel was dat hij constant bleef hangen in de verdediging. Wellicht had hij niet verwacht dat hij de meeste klappen van het CDA zou krijgen.

Na een aanval is het de kunst om na het kort en krachtig te hebben gepareerd van een aanval, zelf terug te slaan. James Carville, campagneleider van ondermeer Bill Clinton, zei daarover ooit: “Je tegenstander kan niks akeligs over je zeggen, zolang hij jouw gebalde vuist in zijn mond heeft.” Door in de verdediging te blijven hangen, was Cohen gemakkelijke prooi in dit debat.

Job Cohen liet zich niet zomaar de kaas van zijn brood eten. Zelfs zijn boterham was door anderen weg gesnoept.

Matige debatvorm

De gekozen opzet van het debat, heeft vermoedelijk de problemen voor Cohen versterkt. Die was uiterst rommelig en nodigde uit tot veel onduidelijk gehakketak. “Ik weet niet of mensen dit kunnen volgen”, constateerde debatleider Wilma Borgman tot drie keer toe in het eerste half uur.

In het eerste uur kwamen aan bod: hypotheekrenteaftrek, AOW, Bosbelasting, gehandicaptenzorg, zorgtoeslag, huurtoeslag, leenstelsel, kindregeling, kinderbijstand en lastenverlaging. De lijsttrekkers sprongen van de hak op de tak. De gespreksleiders vielen door de mand. Zelden namen ze de regie of voorkwamen ze dat de lijsttrekkers door elkaar heen praatten. De vraag is dan ook of kiezers wat zijn opgestoken van dit debat.

Maar het leidde er ook toe dat elke lijsttrekker zijn eigen momenten moest opzoeken en pakken. Cohen slaagde daar het minst in. Daardoor raakte hij door deze debatvorm nog eens extra ondergesneeuwd.

Totale spreektijd

De dynamiek in het eerste half uur heeft de trend gezet voor de rest van het debat. Als we kijken naar de spreektijd zien we dat Cohen daar ver achterloopt op zijn belangrijkste rivalen.

Er zijn grofweg drie verschillende categorieën. Mark Rutte heeft de meeste spreektijd gehad. Dat is niet heel opmerkelijk aangezien hij in bijna alle peilingen bovenaan staat. Bij hem valt dus het meest te halen, redeneren de anderen waarschijnlijk. De voorsprong op Balkenende heeft hij voornamelijk te danken aan het eerste debat waar hij een minuut meer heeft gesproken dan zowel Balkenende als Cohen.

In de tweede groep zitten Balkenende en Cohen, waarbij Cohen opvallend minder heeft gesproken dan zelfs Alexander Pechtold. De laatste groep bestaat uit de lijsttrekkers van kleinere partijen. De uitzondering is SP-leider Emile Roemer, die nog moeite heeft zijn partij relevant te maken in de debatten.

Het is natuurlijk niet zo dat degene die het meest spreekt het debat wint. Sterker nog, je mag zelfs geen verband concluderen. De debater die één sterke opmerking plaatst, kan in de ogen van de kiezers best de winnaar zijn. Maar in dit geval toont het een gebrek aan initiatief aan van Job Cohen. Hij sprak minder, wel voortdurend aangevallen maar leek het zijn tegenstanders niet gemakkelijk te maken.

Op naar het Premiersdebat…

De vraag voor het RTL4 Premiersdebat is: blijft deze dynamiek in stand? Als dat zo is, stevent Nederland af op een premierschap van Mark Rutte. Zal Job Cohen in een (vermoedelijk) betere debatvorm beter uit de verf komen? Als dat zo is, is veel schade gerepareerd. Van een tv-debat zijn per definitie beelden en daarmee heeft het debat een groter bereik. Hoe zal de doorgaans onvoorspelbare Geert Wilders het debat naar zich toe proberen te trekken? En zal Jan Peter Balkenende wederom elke aanval proberen die hij tot zijn beschikking heeft? Zal er één aanslaan? Vanavond weten we het.

_________________
* = het betreft hier spreektijd in minuten tijdens het debat waarbij de introductievragen voorafgaand aan het eerste en tweede uur niet zijn meegenomen. Daar wordt immers niet gedebatteerd. Hoewel het zo accuraat mogelijk is bijgehouden, is het niet tot op de seconde nauwkeurig.

Het eerste verkiezingsdebat is vaak toonzettend voor de andere debatten en de rest van de verkiezingsstrijd. Hoe deden de lijsttrekkers het?

Mark Rutte (VVD) deelde in dit debat rake klappen uit. Voornamelijk Cohen en Balkenende moesten het ontgelden. Rutte koos ervoor Cohen aan te vallen op zijn sterkste punt in de ogen van de kiezer: leiderschap. “Zullen we eens kijken hoe de heer Cohen de boel bij elkaar heeft gehouden”, vroeg hij. Daarna somde hij drie incidenten op waarbij hij wilde laten zien dat Cohen geen leider is.

In het debat eiste Rutte de meeste spreektijd op. Hij heeft precies 9 minuten gesproken over de verschillende stellingen. Dat is ruim een volle minuut meer dan de nummer 2, Jan Peter Balkenende.

Job Cohen (PvdA) sprak traag, was soms vaag en – erger nog – vocht niet terug tegen de harde aanvallen op zijn leiderschap van Rutte. Boven de partijen staan is niet hetzelfde als niet reageren op aanvallen.

Jan Peter Balkenende (CDA) profileerde zich meer als strijdbare oppositieleider dan als premier. Hij werd vaak aangevallen maar viel zelf ook vaak aan. Verder probeerde hij in het begin het debat naar zich toe te trekken door van de hypotheekrenteaftrek een breekpunt te maken.

Femke Halsema (GroenLinks) leverde een redelijke prestatie af in het debat. In het debat over de AOW ging ze de SP-kiezer achterna door te beweren dat haar partij echte werkgelegenheid biedt.

Emile Roemer (SP) was een factor zonder betekenis in het debat. Zelfs over een typisch SP-onderwerp – marktwerking in de thuiszorg – ontbrak het hem aan bezieling. De woorden die hij uitspreekt zijn technisch correct maar missen emotie.

Alexander Pechtold (D66) slaagde er niet in zich onderscheidend op te stellen. Op onderwijs – het punt waarop D66 zich graag profileert – zei Pechtold: “zaken zoals salarisverhoging, klassenverkleining en innovatie, daar zijn we het allemaal over eens”.

André Rouvoet (ChristenUnie) liet consequent zijn eigen geluid horen. Daardoor speelde hij geen voorname rol in het debat maar sprak hij waarschijnlijk wel zijn doelgroep aan. Verder profileerde hij zich sterk op sociale punten. “De sterkste schouders moeten de zwaarste lasten dragen”, hield hij vooral Balkenende voor.

Marianne Thieme (Partij voor de Dieren) leverde een knappe prestatie af. In een debat tussen haar en Rutte en Cohen, hield ze zich staande. Ze wist een debat tussen alleen Cohen en Rutte, de gedoodverfde premierskandidaten, over veiligheid af te houden door ook haar eigen standpunten te agenderen: milieu en internationale rechtvaardigheid.

De enige kans van Kees van der Staaij (SGP) om mee te doen aan een verkiezingsdebat greep hij niet met beide handen aan. Maar door zijn gedegen en zorgvuldige indruk zette hij de consistente lijn van Bas van der Vlies voort.

Rita Verdonk (Trots) moet oppassen geen karikatuur te worden van zichzelf. Ze komt permanent overdreven boos over en neemt altijd een standpunt in aan het uiterste van het politieke spectrum. Zo pleitte ze in het debat voor een terugkeer van de gulden.

Het volgende debat is alweer a.s. zondag op RTL4. Alleen Rutte, Cohen, Balkenende en Wilders doen daar aan mee. Meer informatie over de verkiezingsdebatten vindt u op onze verkiezingswebsite.

Analyse door Victor Vlam, John Bijl en Eric Stam. Hun live commentaar bij het debat vind je hier.

Geef wél voldoende achtergrondinformatie. Wat speelde er precies? Waarom doet het ertoe? Welke conclusies kunnen we hieruit trekken? Maak dat expliciet (“hieruit blijkt…”) en neem niet aan dat het publiek dit zelf wel bedenkt.

Tijdens een training gisteren, sloot een cursist een betoog over democratie af door te zeggen: “zoals Winston Churchill al zei, het beste argument tegen democratie is een gesprek van vijf minuten met de gewone kiezer.” De andere cursisten waren onder de indruk van dit mooie citaat als afsluiting. Maar niemand begreep wat het te maken had met de rest van zijn betoog. Pas toen hij dat naar aanleiding van deze feedback vertelde, werd dat duidelijk. Toen zag iedereen de kracht van dit citaat.

Pas als je de context voldoende duidelijk hebt gemaakt, is een citaat of anekdote meer dan alleen leuk. Het voegt dan ook inhoudelijk wat toe. En dat is belangrijk, want als je verbaal boeiend EN inhoudelijk sterk is, overtuig je echt!

Elke week stuurt Debatrix een overtuigtip waarmee jij je arsenaal aan overtuigingstrategiën kan vergroten. Meld je hier aan om ze elke woensdagmiddag per e-mail te ontvangen!