The U.S. Army was put in charge of clearing the streets and former president Herbert Hoover missed the swearing-in ceremony because he couldn’t fly into the city. When the ceremony did start, a lectern caught fire during the invocation, which some complained was too long, and Vice President Lyndon Johnson fumbled his words during his swearing-in.

Overigens is de speechwriter van Kennedy, Ted Sorensen slechts enkele maanden geleden overleden. Hij schreef alle speeches (en boeken) van Kennedy en was tot hoge leeftijd politiek actief. In 2008 steunde hij nog Obama en stuurde hij het team van speechwriters zo nu en dan een goede oneliner toe.

Lees verder om de meesterlijke speech terug te zien.

Deel 1:

Deel 2:

“The challenge for the Tea Party movement is to identify specifically: What would you do? It’s not enough to say ‘get control of spending.’ I think its important for you to say, ‘I’m willing to cut veterans’ benefits,’ or ‘I’m willing to cut Medicare or Social Security,’ or ‘I’m willing to see taxes go up.’ ”

Een succesvolle strategie? Obama maakt het de Tea Party beweging in ieder geval moeilijk door deze impopulaire suggesties te doen. Het uitdagen van een opponent op de manier zoals Obama dit nu doet, levert in ieder geval twee voordelen op:

Een: de Tea Party beweging zal zich moeten distantiëren van de suggesties die Obama doet. Door uit te moeten leggen dat de Tea Party beweging niet wil bezuinigen op toelagen voor oud-militairen, pensioenen of de ziekteverzekering voor ouderen, blijven die suggesties onbedoeld toch een beetje aan de Tea Party beweging hangen. Dit is in feite het trucje die de Amerikaanse linguïst George Lakoff de Democraten heeft geleerd met zijn beroemde boekje Don’t think of a elephant. De Republikeinen zijn in Amerika tradioneel sterk in het framen van debatten waardoor de Democraten vaak gedwongen werden om heel defensief uit te leggen waar ze niet voor stonden. Lakoff leerde Democraten hoe zij precies dezelfde technieken konden gebruiken om de Republikeinen in het nauw te drijven. Dit is precies wat Obama doet door gevoelige suggesties te doen zoals bezuinigen op oud-militairen.

Twee: de Tea Party beweging claimt in feite dat er pijnloos bezuinigd kan worden zonder dat het burgers raakt. Maar niet-controversele en pijnloze bezuinigsmaatregelen zijn schaars. Zeker als het om honderden miljarden euro’s gaat. De Tea Party beweging zal zich waarschijnlijk wel kunnen distantiëren van de meest impopulaire maatregelen die Obama doet, maar terreinwinst in de strijd met de Tea Party beweging levert het waarschijnlijk wel op. Hoe concreter bezuinigingsplannen worden, hoe gemakkelijker het is om gaten te schieten. En als de Tea Party beweging de vraag van Obama wil ontwijken? Dan zal Obama deze vraag nog veel vaak gaan herhalen.

Genoeg gelachen. Het volgende schokkende filmpje onthult de harde werkelijkheid: deze versprekingen waren bewust! Een kijkje achter de schermen bij de speechalist van George W. Bush.

Click here to view the embedded video.

Binnenkort op deze site: een kijkje achter de schermen bij de speechwriter van Erica Terpstra.

Die keuzes worden helder als je ze vergelijkt met die van een andere democraat die president werd: Bill Clinton. Op het eerste oog lijkt de boodschap waarmee Clinton president werd erg op de boodschap van Obama . In economisch moeilijke tijden hamderde zij op de gevolgen van de laagconjunctuur op de gewone Amerikaan terwijl ze hun tegenstander neerzette als out of touch. Maar er is in ieder geval één fundamenteel verschil tussen de boodschap van Clinton en Obama. Clinton voerde ook een ideologische strijd tegen de republikeinen. Obama nauwelijks; hij voerde vooral een persoonlijke strijd tegen George W. Bush en John McCain.

Obama was een democraat, maar profileerde zich vooral als iemand die boven de twee partijen stond. Hij toonde zich strijdbaar, maar vooral wanneer hij in de verdediging werd gedrukt. En hij had het recept voor wat goed is voor Amerika, maar sprak vooral over wat slecht was voor Amerika.

In 2008 was deze keuze misschien verstandig. Door te polariseren op ideologisch terrein zou zijn overwinning misschien minder groot zijn. Maar het gevolg is dat zijn overwinning door Amerikanen niet werd gezien als een afwijzing van de Republikeinse ideologie. In plaats daarvan werd het gezien als een afkeuring van de machthebbers, die min of meer toevalligerwijs Republikeins waren.

Obama en democraten werden dus gekozen op persoonlijke kwaliteiten. Toen die niet bestand bleken tegen de hoge verwachtingen, kon Obama geen beroep doen op een ideologische mandaat. Nu Obama een jaar president is en ook verantwoordelijk wordt gehouden voor problemen die zijn voorgander heeft veroorzaakt, komt hij erachter dat de oude koers misschien is afgewezen maar er geen draagvlaak of overeenstemming is voor een nieuwe koers.

Kortom: change beloven is makkelijk. Change definiëren en bewerkstelligen is een heel stuk moeilijker. Dat ervaart Obama nu ook.

Dat is opvallend. Want is dit niet de Obama die zichzelf met legendarische speeches in de geschiedenisboekjes heeft gesproken zoals heel weinig anderen dat hebben gedaan? Is het niet de Obama die een wervelende campagne heeft gevoerd met subliem gebruik van social media? En is het ook niet de Obama die zoveel moeilijke dossiers heeft beetgepakt dat er – normaal gesproken – heel wat te speechen valt? Een korte analyse samen met Victor Vlam van Debatrix – die in 2008 campagne voerde voor Obama en McCain:

Heeft Obama – als beginnende president – echt weinig speeches gegeven direct gericht op het Amerikaanse volk?

“Nee. Obama heeft zeker niet minder speeches gegeven dan zijn drie directe voorgangers. Obama heeft een aantal grote speeches op primetime TV gehouden (gezondheidszorg, Afghanistan) en ook een aantal primetime persconferenties. Als je bedenkt dat die op alle grote Amerikaanse zenders tegelijk te zien zijn, heb je al snel een groot publiek van circa 20 miljoen kijkers. Bush maakte daar aanzienlijk minder gebruik van.”

Hebben z’n speeches aan kracht verloren nu hij als president concreter op inhoudelijke dossiers moet ingaan?

“De speeches van Obama zijn nog steeds krachtig. Maar een opvallend verschil is natuurlijk wel dat Obama – in vergelijking met zijn campagnespeeches – nu veel meer bezig is met het bijstellen van irreëel hoge verwachtingen. Dat is op het eerste gezicht strijdig met de kernboodschap van zijn campagne (Change we can believe in). Maar aan zijn retorisch talent lijkt het voorlopig niet te liggen.”

Waar is het idee van permanent campagnevoeren gebleven?

“Iedere Amerikaanse president zal permanent campagne voeren; Obama dus ook. De grote aantallen communicatiemedewerkers in dienst van het Witte Huis maken dat mogelijk. Maar een aantal vernieuwende initiatieven zijn niet van de grond gekomen. Zo wilde Obama via de restanten van zijn campagne organisatie (Organizing for America) niet alleen vóór de verkiezingen langs de deuren gaan en buurtfeesten organiseren, maar ook na de verkiezingen. Dit om Obama te steunen bij grote hervormingen. Waarom dit niet van de grond is gekomen? Waarschijnlijk omdat er bij verkiezingen een heel duidelijk doel is en bij het wetgevingsproces absoluut niet. Niemand kan immers aan het begin voorspellen hoe het eindproduct van een wetsvoorstel eruit ziet.”

Waarom zegt Obama dan dat hij zich te weinig tot het Amerikaanse volk heeft gericht?

“Politieke spin. Obama’s uitspraak doet me denken aan de PvdA die na de desastreuze Europese verkiezingen een half jaar geleden verklaarde dat ze helaas niet goed hun boodschap over hebben gebracht bij de kiezers. De PvdA verklaarde toen dat ze helaas niet goed hun boodschap over hebben gebracht bij de kiezers. Ik dacht bij mezelf: nee, de boodschap was gewoon niet erg goed. Maar erkennen dat je prioriteiten qua beleid niet goed lagen is best moeilijk; het verbeteren van de communicatie is daarentegen gemakkelijk. Als het tegenzit geven politici er dus bijna altijd de voorkeur aan om de communicatie aan te wijzen als schuldige. Feitelijk is het dus hetzelfde trucje dat Balkenende ook vaak gebruikt: de ontstane verwarring is niet zijn schuld.”

De Republikeinse senator John Thune heeft het ongrijpbare bedrag door middel van beeldende taal relevant gemaakt voor zijn kiezers. Zo vertelde hij dat als je biljetten van 100 dollar blijft opstapelen totdat je tot een biljoen komt, de stapel een hoogte bereikt van 689 mijl. Indrukkwekkend. Maar hij ging verder. Als je de biljetten van 100 naast elkaar legt, omcirkelt het de aarde maar liefst 39 keer.

Niet alleen vertelde Thune dit, hij liet het zien door het vertonen van getekende afbeeldingen die achter hem stonden terwijl hij sprak. Omdat de meeste kiezers slechts een fragment van de speech zullen zien ’s avonds in het nieuws, bereikt zijn punt een grote groep kiezers.

Click here to view the embedded video.

Sprekers doen er goed aan om grote getallen en droge statistieken net zoals Senator Thune te beschrijven in beeldende taal. Pas als mensen het getal of het statistiekje begrijpen, draagt het bij aan het beslissingsproces.

Dat was niet het enige verrassende element van Obama’s speech. Om te beginnen was het, anders dan we gisteren voorspelden, een toespraak die eigenlijk geen memorabele oneliners bevatte. De formuleringen waren zo nu en dan behoorlijk ingewikkeld, en er zullen heel wat toeschouwers en televisiekijkers zijn geweest die lang niet alles hebben begrepen. Tegelijkertijd bevatte de toespraak voor zo’n beetje iedereen wel voldoende aanknopingspunten. De kernboodschap was duidelijk, al gold dat niet altijd voor de details. Met zijn volzinnen appelleerde Obama aan de elite, met zijn emotionele oproepen tot zelfopoffering raakte hij het hart van de massa.

Daarbij maakte Obama, zoals we gisteren al voorspelden, inderdaad gebruik van de allusio – een verwijzing die een bepaalde mate van voorkennis vereist. En zoals we hadden verwacht, refereerde hij daarbij rechtstreeks aan de bijbel. ‘The time has come to set aside childish things,’ zo sprak de president, met een overduidelijke verwijzing naar 1 Korintiërs 13:11.

De structuur van de inauguratierede deed sterk denken aan de ‘yes we can’-toespraak, die Obama op 8 januari 2008 hield in New Hampshire. Het is een boodschap van succes tegen de verdrukking in, van het onder ogen zien van de problemen en het weerstaan van de talrijke critici die roepen dat het allemaal toch niks kan worden. Een boodschap waarin de successen uit het verleden de weg naar de toekomst moeten wijzen. Ook in zijn inauguratierede voerde Obama ze weer op: de cynici die niet geloven dat het nog goed komt met Amerika. ‘Their memories are short’, aldus de president. En daar kwamen ze, de verwijzingen naar de traditionele waarden van Amerika en de innerlijke kracht van haar inwoners. Het zijn die zaken die Amerika opnieuw groot kunnen maken, zo luidde de boodschap.

Het maakte Obama’s toespraak sober, maar tegelijk hoopgevend en inspirerend.

Door Lars Duursma en Victor Vlam. Dit artikel verscheen vandaag als het coverartikel in nrc.next. Beiden zijn verbonden aan Debatrix als coach en trainer en voerden campagne voor Barack Obama én John McCain.

De toespeling

Een stijlfiguur die Obama vanavond zeker zal gebruiken, is de allusio. Dat is een toespeling – op een situatie, persoon of tekst – die alleen toehoorders met bepaalde voorkennis zal opvallen. “I am my brother’s keeper”, zo sprak Obama tijdens zijn conventiespeech in 2004. Goede verstaanders herkenden hierin een verbastering van Kaïns woorden “am I my brother’s keeper?” uit het bijbelboek Genesis. Obama liet hiermee zien dat hij de taal spreekt van christelijk-conservatieve kiezers. Door ook vanavond terloops uit de bijbel te citeren, zal Obama zijn christelijke identiteit benadrukken en kan hij het vertrouwen wekken van een grote groep religieuze Amerikanen.

Obama gebruikt bovendien regelmatig de allusio om een link te leggen met Martin Luther King. “Now is the time”, zo sprak hij meerdere malen tijdens zijn conventiespeech in 2008 – net zoals King 45 jaar eerder tijdens zijn beroemde ‘I have a dream’-speech deed. En aangezien het thema van de inauguratieplechtigheid – “A New Birth of Freedom” – is geïnspireerd op de befaamde Gettysburg Address van Abraham Lincoln, ligt het voor de hand dat Obama tijdens zijn toespraak terloops een uitspraak van de oud-president zal aanhalen. Ook hiermee zal hij subtiel laten blijken door wie hij zich laat inspireren.

De omgekeerde herhaling

Niet elke stijlfiguur is zo onopvallend als de allusio. Zo leek Obama aanvankelijk een grote aanhanger van de antimetabool. Daarbij herhaalt de spreker twee (groepen) woorden, maar dan in omgekeerde volgorde. Het beroemdste voorbeeld komt uit de inauguratierede van John F. Kennedy: “Ask not what your country can do for you – ask what you can do for your country.” Maar nadat Hillary Clinton hem in de voorverkiezingen inhoudsloze retoriek verweet, heeft Obama de stijlfiguur vrijwel nooit meer gebruikt. En met reden: de fraaie stijlfiguur zou voor velen het beeld van inhoudsloze retoriek wel eens kunnen bevestigen.

Bij een inauguratierede ligt dat echter anders: daar verwachten de meeste toehoorders juist enige retorische uitbundigheid. Het zou ons daarom niet verbazen als Obama voor het eerst sinds lange tijd weer een antimetabool introduceert. De stijlfiguur kan hem namelijk helpen om zijn boodschap bij het publiek te laten beklijven.

De oproep

Het belangrijkste doel van een inauguratierede is vaak het inspireren van het publiek. De nieuwe leiders van Amerika hebben het moment altijd aangegrepen om burgers te betrekken bij hun presidentschap. John F. Kennedy riep Amerikanen op om hun land te dienen, Abraham Lincoln riep op tot onderling respect. De vraag is dan ook niet óf Barack Obama zijn landgenoten ergens toe oproept, maar waartoe precies.

Er is één probleem: in een speech van een klein half uur dreigt zo’n oproep al snel onder te sneeuwen in het overige verbale geweld. Op dat punt kan de stijlfiguur uitkomst bieden. Dankzij het gebruik van de antimetabool herinnert vrijwel iedereen zich bijna een halve eeuw later nog de oproep van Kennedy. Een aantrekkelijk perspectief voor Obama.

Recht uit het hart

Het zijn niet alleen woorden die de overtuigingskracht van een toespraak bepalen. Let ook eens op het uitgekiende stemgebruik en de subtiele handgebaren waarmee Obama zijn retorische vondsten extra kracht bijzet. Belangrijke oneliners kondigt hij steevast aan door stijgende intonatie en een gewichtige pauze. En terwijl het publiek voelt dat er een bijzonder statement aankomt, spreekt hij de oneliner ook nog eens uit op een hoger volume en in een iets lager tempo. Wanneer hij wil dat zijn publiek extra oplet, heft hij zijn rechterwijsvinger. Spreekt Obama over iets wat hem nauw aan het hart gaat, dan legt hij zijn hand op zijn borst. Zet hij zich af tegen iets negatiefs, dan houdt hij zijn rechterhand afwijzend opzij – alsof hij het negatieve uitzwaait.

Die perfecte eenheid tussen woord en gebaar vergroot Obama’s authenticiteit als spreker: hij lijkt één met zijn boodschap. En ook dat heeft een belangrijke functie. Weinig sprekers zouden hun publiek daadwerkelijk raken als ze de toespraak van vanavond voordragen. Door zijn toehoorders het gevoel te geven dat zijn woorden recht uit het hart komen, kan Obama vandaag miljoenen of zelfs miljarden mensen inspireren.

Door Lars Duursma en Victor Vlam. Dit artikel verscheen vandaag als het coverartikel in nrc.next. Beiden zijn verbonden aan Debatrix als coach en trainer en voerden campagne voor Barack Obama én John McCain.

Hoe doet hij dat dan? Een beproefde techniek is om helemaal aan het einde terug te verwijzen naar het begin van je presentatie. Obama paste deze techniek onder meer toe in een van zijn meest succesvolle speeches. In maart 2008 gaf hij een nu al historische toespraak over de verhouding tussen blanke en zwarte bevolkingsgroepen in de Amerikaanse samenleving, zijn zogenaamde ‘race speech’. De rede werd niet alleen op meerdere televisiezenders live uitgezonden, maar ook nog eens vele miljoenen keren bekeken via YouTube.

In de inleiding van de toespraak sprak Obama over de grondleggers van de Verenigde Staten en de Grondwet die zij schreven. Hij liet zien hoe de gelijkheidsidealen in de Grondwet inmiddels, meer dan tweehonderd jaar later, nog steeds niet helemaal gerealiseerd zijn. Een krachtige introductie.

Maar het verhaal kreeg pas echt lading toen Obama aan het einde van zijn toespraak nogmaals terugkwam op de auteurs van de Amerikaanse Grondwet. Het gaf zijn speech symmetrie, alsof beide helften elkaars evenbeeld waren. Bovendien bevatte de toespraak verder geen enkele verwijzing naar de Grondwet. Toen Obama de Grondwet voor de tweede keer aanhaalde, voelde het publiek dat de speech bijna ten einde was. Het gaf een gevoel van ontknoping: de cirkel was rond. Deze techniek werkt ook goed in combinatie met people props: begin je toespraak met een verhaal over een persoon, en refereer daar aan het einde nog een keer aan.

Deze tip komt uit het nieuwe hoofdstuk ‘Spreken als Obama’, van de derde herziene druk van ‘Ik krijg altijd gelijk’. Wie meer wil weten over de geheimen van Obama’s spreekvaardigheid kan het boek kopen in de betere boekhandels of direct online bestellen!