Niets te verliezen

Hoe gaat de linkse oppositie zich straks tot dit nieuwe meerderheidscoalitie met minderheidskabinet verhouden? Of misschien is de betere vraag eigenlijk: wat zou slim zijn om te doen? Die vraag moeten partijen de komende dagen gaan beantwoorden. Voorlopig zit de schrik bij de linkse oppositie – en ook bij diverse media – er goed in. Reden om niet erg optimistisch te zijn. PvdA, Groenlinks en D66 hebben de laatste jaren niet uitgeblonken in het maken van strategische keuzes, of het vinden van een overtuigend antwoord op Wilders. Ook nu weer vind ik het opvallend met hoeveel angst, of milder geformuleerd, bezorgdheid, er vanuit de linkse oppositie gekeken wordt naar de bewegingsvrijheid die Geert Wilders zal opeisen in de te vormen meerderheidscoalitie. Die houding komt er simpelweg op neer dat men wel heel gemakkelijk veronderstelt dat Wilders alles straks kan zeggen zonder consequenties. Dat Wilders de VVD en het CDA aan een lijntje heeft. De idee – kortom – dat Wilders met deze samenwerking niets te verliezen heeft.

Dat is natuurlijk onzin. De PVV is straks met veel meer dan alleen een geschreven gedoogsteun-akkoord aan VVD en CDA verbonden. Rutte en Verhagen hebben hun nek uitgestoken om de PVV salonfahig te verklaren en om zaken met Wilders te doen. Ze hebben hun uiterste best moeten doen om hun achterban koest te houden. Daar verwachten ze natuurlijk iets voor terug. Een Wilders die zijn hand overspeelt door te veel te eisen of de coalitie vroegtijdig te laten sneuvelen, zal daar een hoge prijs voor betalen. Misschien dat hij nog eenmaal de rol van politieke outsider zal kunnen spelen. Wellicht dat hij bij (eventueel vervroegde) verkiezingen nog eenmaal een electoraat succes kan boeken. Maar een Wilders die in deze samenwerking zijn hand overspeelt, staat daarna politiek geïsoleerder dan ooit.

Een fatalistisch “I told you so”

Daarin zit ook precies de crux van deze situatie. In weerwil van de populaire opinie geloof ik niet dat deze situatie voor Geert Wilders perfect is. Wilders krijgt een historische kans die hij maar beter niet kan verknallen. Met de legendarische koning Midas liep het slecht af omdat hij vergat om een stap vooruit te denken. Maar Wilders is geen koning Midas. Wilders heeft alleen de reputatie dat alles wat hij aanraakt, verandert in goud. En de ironie wil dat het vaak de linkse oppositie is die Wilders deze comfortabele reputatie bezorgt – en dat is omdat zijdegenen zijn die vergeten om een stap vooruit te denken.

De positie die men nu inneemt ten opzichte van deze meerderheidscoalitie wordt cruciaal voor de komende jaren. Omarmt de linkse oppositie de fatalistische geest die nu boven Nederland waart, dan is het de linkse oppositie die Wilders ook in de toekomst, ergens tussen nu en vier jaar, groter maakt dan dat hij werkelijk is. Aanhoudende linkse paniek over thema’s als de rechtsstaat en de vrije rol van Wilders, bevestigen bij het electoraat alleen maar dat Wilders een politicus is die zijn doelen verwezenlijkt, en dat alles wat hij aanraakt, verandert in goud.

“If you won’t use any football stories, I won’t tell any of my warm and humorous stories about chloroflourocarbon abatement.”Al Gore | 1996

In het vice-presidentiële debat stond Al Gore tegenover oud football-speler Jack Kemp. Hij praatte graag over zijn verleden als sportman. Het contrast tussen de veel stijvere Democraat Gore was een zorg voor de Democraten. Met een oneliner aan het begin van het debat neemt hij die zorg weg. Het onhandige antwoord van Kemp maakt nog eens duidelijk wat voor een meesterzet dit was: “I can’t even pronounce it.”

Welke staan niet op de lijst maar hadden er zeker bij moeten staan? Vul ze hieronder aan!

Bommetje droppen

Natuurlijk: het was een opmerkelijk optreden. Hero Brinkman moet eigenhandig het initiatief hebben genomen om bij Paul & Witteman zijn bommetje te droppen, en dat is voor iedere redactie een geschenk uit de hemel. Natuurlijk moet Hero Brinkman zijn opties vooraf hebben gewogen en gedacht hebben: als ik er met Geert niet direct uitkom, wat kan ik dan nog meer doen om dit belangrijke onderwerp op de kaart te zetten? Een podium vinden om je betoog dan eens publiekelijk af te steken, is dan best een goeie. Dat lijkt verdacht veel op een machtsstrijd, of op muiterij.

Of..wacht eens even. Wanneer we aannemen dat iedere vorm van discussie en/of meningsverschil uitgelegd kan worden als een machtsstrijd, dan is dit zeker een machtsstrijd. Maar de gretigheid waarmee de media vandaag berichten over de discussie die Hero Brinkman aanzwengelt als zijnde het verhaal over een opstand tegen Grote Leider Geert, zegt meer over deze media zelf dan over de persoonlijke verhoudingen tussen Brinkman en Wilders.

Begrip voor standpunt

Wilders zelf heeft in een reactie gezegd dat hij begrip heeft voor Brinkman’s standpunt, maar te willen wachten met aandacht voor het thema tot na de verkiezingen. Wilders heeft zelfs erkend dat Brinkman wel een punt heeft, omdat er voordelen kleven aan het democratiseren van de partij; net zoals er volgens Wilders ook nadelen aan kleven.

Toch kan het er bij journalisten niet in dat die officiële reactie van Wilders ook daadwerkelijk de persoonlijke verhoudingen reflecteert. De respectabele analyses van verschillende media zijn opvallend eensgezind: Wilders probeert hier gewoon te boel te sussen, en Wilders moet ook wel want hij kan geen kant op. Ze smullen bij de gedachte dat Brinkman Wilders hier een hak heeft gezet, en dat Wilders elke toekomstige gelegenheid zal aangrijpen om deze dissident te lozen.

Zelf zag ik gisteravond wat anders. Voor degenen die het gemist hebben:

Wat we zien is een Brinkman die betrokken en oprecht uiteenzet dat er verschillen van inzicht zijn binnen de fractie. We zien een Brinkman die uitlegt dat hij en Wilders het niet fundamenteel oneens zijn over de koers van de partij. We zien een Brinkman die benadrukt dat zijn optreden niet bedoeld is als een poging om aan het gezag van Wilders als partijleider te tornen. In tegendeel: we zien een Brinkman die kritisch reflecteert op de redenen om versneld te democratiseren, of daar langer mee te wachten zoals Geert Wilders wil.

Oprechte televisie

Het was oprechte en interessante televisie die ik als stemgerechtigde kiezer kon waarderen. Brinkman liet zien dat hij zijn ambt als volksvertegenwoordiger vervult op een manier zoals het ooit bedoeld is: als een vrij en onafhankelijk man. Wilders liet vandaag zien dat hij een politiek leider is die weet hoe je op een volwassen manier met zo’n optreden om moet gaan.

De media verkiezen het om verslag te doen van Brinkmans optreden als een vorm van muiterij. Deze verslaggeving laat niet een gebrekkig democratisch gehalte van de PVV zien. In plaats daarvan legt het de tekortkomingen van die media bloot om volwassen democratisch debat te faciliteren.

Vanavond zit ik in EenVandaag (18.15, Nederland 1) om het debat voor te beschouwen. Wie het debat zelf wil zien, kan in Nederland afstemmen op Sky News of BBC World News, beide zenders zijn in Nederland via de kabel te ontvangen. Ook zijn er verschillende livestreams van het debat. Vorige keer merkte wij dat de officiële streams wegens grote interesse het halverwege begaven. Daarom raden wij aan om het debat via de livestream van de Amerikaanse zender C-SPAN3 te bekijken. Het debat begint om 21.00 (Nederlandse tijd) en duurt anderhalf uur.

Aanmoeding

Ik stel voor om niet veel woorden aan de eerste vraag vuil te maken. De jongeren van Lijst 0 doen dit omdat ze ertoe worden aangemoedigd. Allereerst natuurlijk door het format van Lijst 0 zelf. De basispremisse is namelijk dat men in de politiek niet weet wat er onder jongeren leeft, en dat jongeren niet worden gehoord in de politiek. Natuurlijk staat hier tegenover dat deze jongeren niet weten wat er leeft in de politiek, en dat de politiek niet gehoord wordt door deze jongeren. Maar de verantwoordelijkheid hiervoor moet toch primair worden gezocht bij de politiek zelf. Met juryleden als Jort Kelder, Rob Oudkerk en Willie Wartaal heeft BNN zwaargewichten gerekruteerd die meer dan bereid zijn om die boodschap uit te dragen en van nieuw zuurstof te voorzien.

Maar de oorzaken van dit extraverte gedrag en dit excessieve gebruik van attributen liggen natuurlijk dieper. Soms wordt door sociologen en psychologen weleens melding gemaakt van (vermeende?) maatschappelijke trends zoals de sociale stigmatisering van introvert gedrag in moderne westerse cultuur. Ook de narcistische persoonlijkheid zou aan een opmars bezig zijn. Zulk gepraat klinkt erg vaag in de oren? Lees er eens wat over. Onder aan de streep is het gebruik van al dat speelgoed natuurlijk niet alleen een indicator van toegenomen creativiteit, lef en zelfbewustzijn van al deze jonge aspirant-politici. Programma’s zoals Lijst 0 cultiveren ook het belang van uitstraling en charisma, en de overtuiging dat het absoluut noodzakelijk is om HEEL ERG OP TE VALLEN teneinde je boodschap over het voetlicht te brengen. En soms, in een cynische bui, wil ik dat weleens uitleggen als een uiting van diepe onzekerheid. Wat maakt dat een heel sterke boodschap zoveel toeters en bellen nodig heeft? Zou een heel sterke boodschap niet vroeg of laat, door iets of iemand, op waarde worden geschat en worden opgepikt?

Aandacht!

Een antwoord op die vraag kan zijn: daar hebben we geen tijd voor, we willen dat onze boodschap direct impact heeft! Toen Al Gore voor zijn filmdocu An Inconvienent Truth een magazijnlift instapte om ons een grafiekje over klimaatverandering te laten zien, maakte dat Heel Veel Indruk. Abstracte cijfers moeten tot leven komen, nietwaar, en wanneer verandering dringend gewenst is, is het geoorloofd om alle retorische registers open te trekken. Vormen van overdrijving en aandachttrekkerij dienen dan een hoger doel, namelijk het Wakker Schudden van een Slaperig Publiek!

Dus we zijn continu slaperig met z’n allen?

Dat lijkt in ieder geval een populaire diagnose, als je afgaat op de middelen die tegenwoordig worden ingezet om een willekeurig publiek te overtuigen. De gereedschapskist om mensen te overtuigen heeft immers drie categorieën: argumenten, attributen en…WATTage. Tenminste, als we de Amerikaanse overtuigexpert Steven Booth-Butterfield mogen geloven. WATTage is een leuk concept en deze Booth-Butterfield definieert het als volgt:

WATTage is receiver willingness and ability to think.  High WATT processors search for Arguments and elaborate on them with that “conversation in your head.”  Low WATT processors love Cues and follow obvious indicators for change.

WATTage is dus de meest interessante categorie, omdat de inschatting van de WATTage van de ontvanger bepalend is voor de afstemming van jouw boodschap. Is de WATTage laag, dan kun je je het niet permitteren om je boodschap heel moeilijk of ingewikkeld te maken, want je publiek zou toch wel afhaken. Is de WATTage hoog, dan kun je het je permitteren om lekker breedsprakig en met het gebruik van de nodige vakkennis je publiek te lijf te gaan. Het is dan zelfs geoorloofd om argumenten te geven, met bewijs, feiten, redeneringen en voorbeelden. Als u deze blog met méér dan 500 woorden inclusief moeilijk woordgebruik nog steeds aan het lezen bent, heeft u een buitengewoon hoge WATTage.

Afgeleid?

Het is dan ook treurig dat vaak verondersteld wordt dat mensen tegenwoordig überhaupt geen hoge WATTage (anders gezegd: vermogen en bereidheid om na te denken) meer hebben. Dit is enorm zichtbaar in het onderwijs, waar pedagogen en docenten steeds meer in toevlucht zoeken in communicatietechnieken in plaats van in verdieping en versteviging van vakkennis om zo hun autoriteit in het klaslokaal te behouden. Maar het is ook zichtbaar bij een programma als Lijst 0 waar aspirant lijsttrekkers in een keurslijf gedwongen worden van een 2-minute pitch waarin ze geacht worden om hun Vernieuwende Visie op Nederland te presenteren. Voortbouwend op die veronderstelling dat de WATTage van jongeren heel laag is, is bovendien het leugenachtige denkbeeld ontstaan dat een lage WATTage geen probleem hoeft te zijn zolang we complexe informatie maar versimpeld kunnen weergeven. Dit hoeft namelijk de impact van de boodschap niet te schaden. Dit noemt Booth-Butterfield de perifere overtuigroute:

The Peripheral Route is a low WATT processor following Cues.

The Central Route is a high WATT processor thinking about Arguments.

Het is duidelijk welke route vaak gevolgd wordt in allerlei alledaagse overtuigpogingen, nietwaar? Nu is er natuurlijk helemaal niets mis met de perifere overtuigroute (die volstaat voor het verkopen van jouw merk tandpasta) maar het wordt moeilijker voor wie aspiraties heeft om de wereld te verbeteren. Booth-Butterfield zegt hierover de volgende, verstandige woorden:

Central Route persuasion produces change that last longer, resists counterattacks, and predicts future behavior.  Peripheral Route persuasion doesn’t, but can produce the same amount or more of immediate change as the Central Route.

Klinkt logisch, hè? Het betekent simpelweg dat een goed onderbouwd, doorwrocht hoogcollege van anderhalf uur nooit vervangen kan worden door een speech van vijf minuten. Of dat een stevig onderbouwd opiniestuk van 2000 woorden zich niet zomaar laat reduceren tot 500 woorden, ook niet wanneer dat stuk heel goed is geschreven. Het betekent ook dat documentaires waarin steeds de overtreffende trap qua schokkende beelden wordt gebruikt, op een gegeven moment hun kracht verliezen. En hier komt de echte aap uit de mouw. Veel professionals die zich op de een of andere manier bezighouden met overtuigen – politici, marketeers, columnisten, journalisten, managers, communicatiedeskundigen, wetenschappers, docenten, pedagogen enzovoort – hebben de hoop opgegeven om via de centrale overtuigroute, waarvoor een hoge WATTage noodzakelijk is, hun doelen te bereiken. En vroeg of laat wordt de verwachting natuurlijk ook werkelijkheid: mensen, jongeren met name, moeten een hoog WATTage natuurlijk ook gewoon ontwikkelen.

Tot slot: ‘change we can believe in?’

De veronderstelde lage WATTage van moderne burgers is een merkwaardige paradox in een tijd waarin het aantal hoger opgeleiden groter is dan ooit en de politiek steeds praat over een kenniseconomie. Ondertussen worden er aan de lopende band concessies gedaan niet alleen aan hoe we een publiek informatie voorschotelen (de ‘vorm’), maar ook aan wat we een publiek precies vertellen (de ‘inhoud’). Het is inderdaad een belediging voor veel intellect, en een heilloze route voor wie de wereld wil veranderen.

Nick Clegg

Volgens de eerste peilingen won de relatief onbekende Nick Clegg, de leider van de Liberal Democrats, het debat. Ik verklaar dit als volgt. Hij liet zien met dezelfde beheersing over de onderwerpen (en de politiek gevoelige details) te kunnen spreken als de twee concurrenten van de traditionele partijen. Maar omdat hij niet tot die partijen behoort heeft hij tot nu toe minder aandacht gekregen. Met dit debat staat hij plotsklaps op hetzelfde niveau als de leiders van Labour en de Conservative Party.

Zijn strategie was het neerzetten van zijn partij als een alternatief voor de gewone gang van zaken. Hij probeert dus het falen van Labour te vertalen naar het falen van de politiek als geheel. Telkens sprak hij dus over wat de andere twee partijen verenigde (“the consensus between the parties is…”, “the more they attack eachother, the more they sound alike.”). Daar tegenover plaatste hij de nieuwe politiek die zijn partij wil bedrijven (“it’s not just what you say but what you do”).

David Cameron

David Cameron probeerde tijdens het debat zich zo veel mogelijk te profileren als staatsman. Hij viel de status quo aan maar zonder daarbij expliciet Labour de schuld te geven. En sprak waardering uit voor het werk van het Britse leger in Afghanistan en de National Health Service. In een 1-op-1 debat met Gordon Brown zou deze strategie waarschijnlijk succesvoller zijn dan in een debat met ook Clegg, die hem vaak het wind uit de zeilen nam door eerder én harder Brown aan te vallen.

Gordon Brown

Gordon Brown is Gordon Brown. Saai, deskundig en degelijk. Met zowel zijn openingspleidooi als zijn afsluiting zette hij in op de economie. Vermoedelijk omdat hij de reputatie heeft verstand te hebben van de economie (als minister van financiën jaren lang onder Tony Blair). Hij waarschuwde twee maal voor een nieuwe economische dip waardoor hij impliciet benadrukte hoe belangrijk het is om een leider te hebben die al eerder het land uit een recessie heeft geholpen. Verder had hij de neiging om elk antwoord te beginnen met een opmerking waarbij je het niet oneens kan zijn. (“Elderly people should not have to choose between the home they live in and the care they need.”)

Bij het eerste antwoord van Brown in het debat op een vraag over immigratie begon hij zijn eigen beleid vooral te verdedigen. Het is dan makkelijk voor de anderen om Brown af te schilderen als het verleden waarmee moet worden afgerekend. Bij de daaropvolgende vragen deed hij het slimmer door een visie neer te leggen en concrete indicaties van beleid van zijn nieuwe regering te geven.

Conclusie

Dat de Amerikaanse Commission on Presidential Debates de organisatie van dit debat heeft begeleid zal niemand verrassen. Qua vorm, opstelling en insteek was dit debat zeer vergelijkbaar met de debatten tussen Amerikaanse presidentskandidaten. Sommige analisten zullen de rauwheid van een Brits Lagerhuisdebat missen, maar ik denk dat de inhoudelijke diepgang ook best voor wat telt.

—
Een volledige analyse morgen van debatexpert Lars Duursma in Goedemorgen Nederland. Het item wordt uitgezonden morgen rond 7.15.

Update
Lars Duursma bij Goedemorgen Nederland (fragment begint na 11:00)

Leuke oneliner. Vooraf kan je voorspellen dat die het journaal haalt. Maar origineel is hij niet. Welke welsprekende politicus uit het buitenland sprak iets meer dan tien jaar geleden deze oneliner al eens uit?

Tony Blair. In 1996 op het partijcongres van Labour. Als hij minister-president zou worden, had hij drie prioriteiten: “Education, education, education.”

Het begon als zo’n mooi initiatief: Gerda was bedoeld als jubileumuitgave met een “vette knipoog” met als bijkomend voordeel dat hiermee nu eens een doelgroep bereikt zou kunnen worden die met “normale overheidscommunicatie” niet bereikt wordt: de huisvrouwen van Nederland. Doel van het magazine was deze doelgroep informeren over het beleid van LNV. Hiervoor moest de glossy natuurlijk wel ‘minder saai’, ‘minder zakelijk’ en ‘persoonlijker’. Gerda Verburg zelf moest prominent in beeld, maar dat leek vooraf niet meer dan logisch: ze is immers het boegbeeld en dus zichtbaar. 

Paarse broekenlogica versus politieke logica

De Tweede Kamer maakte er gehakt van. Minister Gerda Verburg moest diep voor het stof maar kreeg alsnog een motie van treurnis over zich heen. Een staaltje persoonsverheerlijking en verkapt campagnevoeren van het CDA? Minister Verburg zelf kwam niet veel verder dan het “betreuren van de beeldvorming” en het erkennen van een “inschattingsfout”. Ook Balkenende was not amused: “Op deze manier, met deze vorm en naam, had het niet gemoeten, want die past niet bij de regels van overheidscommunicatie”, aldus de premier.

Zo waren we vandaag getuige van een harde botsing tussen twee soorten logica’s: de logica van communicatieprofessionals, waarvan sommigen niets  snappen van alle commotie in de Tweede Kamer, en een politieke logica die vereist dat de verschillende rollen van partijpoliticus, bewindspersoon en privépersoon strikt gescheiden blijven. Kan men om die reden echt verbaasd zijn over de commotie die vandaag ontstaat?

De les lezen met oogkleppen op 

Communicatieprofessionals lezen politici graag de les omdat zij – in tegenstelling tot politici zelf – wel zouden weten hoe je belangrijke informatie aan de burger verkoopt. Spindoctors staan vooraan bij het ontwikkelen van strategieën om overheids- en politieke communicatie minder saai te maken. Vaak betekent dat: persoonlijker. Maar al te vaak krijgt creativiteit de overhand en schiet men het oorspronkelijke doel voorbij. Drie lessen kunnen politici sowieso leren van Gerda’s glossy:

1. Zelfspot werkt niet – Natuurlijk was de glossy bedoeld als een “vette knipoog”. We mogen aannemen dat Gerda Verburg zelf ook wel snapt dat haar poses in het magazine er een beetje mallig uitzien. Dat is precies het probleem. Dat is precies de reden waarom ze niet zo raar moet doen. Alleen heel charismatische mensen doen er goed aan om publiekelijk soms milde zelfspot te laten zien om te laten zien dat het “ook maar gewoon mensen zijn”. Voor mensen die toch al niet op een voetstuk staan – en dat gaat zeker op voor veel hedendaagse politici – zouden juist niet moeten laten zien hoe gewoon ze zijn. Ze kunnen beter indruk maken met politieke optredens.
2. Een doelgroep bereiken is geen doel op zich – Er valt veel te zeggen voor de strategie om eens niet politieke inhoud te communiceren wanneer blijkt dat de doelgroep niet geïnteresseerd is in die inhoud. Een politicus die een boekje open doet over zijn/haar favoriete boeken, lievelingsgerecht of persoonlijke drijfveren, bereikt misschien wel degelijk een publiek die anders niet bereikt zou zijn. Maar hiervoor moeten grote concessies worden gedaan als het gaat om welke inhoud dan nog gecommuniceerd wordt. Voor de doelgroep van politiek-geïnteresseerden wekt dit ergernis op: ze zijn op zoek naar serieuze informatie en vinden het niet. De groep van politiek niet-geïnteresseerden bladert een persoonlijk interview met Gerda Verburg misschien door maar krijgt ook geen relevante inhoud voorgeschoteld. In de glossy Gerda staan een paar websites en wat platitudes over het beleid van LNV genoemd (het ministerie werkt bijvoorbeeld aan ‘biodiversiteit’). Maar wat er vooral uitspringt is: “Biest is lekker als toetje of in pannekoeken”.
3. Overheidscommunicatie is geen ‘trial and error’ – Gerda Verburg neemt haar verantwoordelijkheid voor een inschattingsfout in een tijd waarin communicatieprofessionals degenen zijn die verstand horen te hebben van informatieoverdracht en beeldvorming. Dat is dapper van haar. Maar wat vooral nodig is, is het afrekenen van communicatieprofessionals op duidelijke doelstellingen, onderbouwingen van hun strategie met onderzoek, theorie en resultaten. Veel blunders in overheidscommunicatie zijn prima te voorzien. Zeg als politicus  “nee” tegen communicatieadviseurs die niet kunnen uitleggen waarom jouw portret precies in een glossy moet staan.

Wie deed het beter? Wat vinden de experts? Een overzicht van alle reacties en analyses.

Lars DuursmaDirecteur Debatrix, debatexpert, wereldkampioen debatteren

Real-time analyse op twitter:

• Zwakke start Bos en Pechtold. Inside baseball, zoals Amerikanen het noemen. Weinig kiezers vinden precieze NAVO-procedure interessant.
• Bos: “Ik weet niet waar de opwinding ineens vamdaan komt…” Pechtold komt idd opgewonden over, spreekt te snel en is veel buiten adem
• Wat te doen bij 3-2-1 truc? “Ik kan u wel 10 voorbeelden noemen. Maar voor de mensen thuis is veel belangrijker hoe D66…”
• Interessante aanval Bos; zet D66 neer als VVD light. Pechtold reageert zwak: geeft initiatief weg en vervalt in details & jargon
• Bos wint debat. Trok initiatief naar zich toe en pareerde aanvallen. Pechtold was soms rustig, maar vaak opgewonden. Inconsistent.

Victor VlamDebatrix-trainer, debatexpert, voerde campagne voor Obama

“Interessant debat bij Pauw & Witteman. Pechtold wilde te vaak scoren. Hij ontregelt Bos maar brengt geen eigen boodschap over. Ondanks vragen van Pauw & Witteman om dat wel te doen. Non-verbaal is Bos soms onhandig: hij verraadt zijn niet oprechte glimlach en toont af en toe irritatie. De 3-2-1 truc werkte wel weer. Pechtold leek niet te antwoorden. De kiezers vergeven het je als je geen drie voorbeelden noemt. Maar je moet ten minste overtuigend laten zien waarom je sociaal bent. Opmerkelijk begin van het debat. Pauw, Witteman en Pechtold interviewen de gast van vandaag: Wouter Bos. Hoe maakt dit debat de kiezer iets duidelijk voor de gemeenteraadsverkiezingen? Lokale onderwerpen komen (begrijpelijkerwijs) niet aan bod. Maar is het debat daardoor wel zinvol?”

John BijlGespreksleider, trainer, debatexpert

“Defensieve Pechtold zat Kneveliaans uit te leggen wat de PvdA niet snapt, terwijl Bos staatsmannelijk zich tot de kiezer richtte. Bos deelt rake duwen uit en framed D66 als keuzeloos en weinig bijzonder. PvdA is zonder inhoudelijke boodschap of kleerscheuren door. Bos wint dus. Maar kan iemand mij zeggen wat die twee stille mannen aan het hoofd van de tafel daar precies deden?”

Eric StamTrainer bij Debatrix, Nederlands kampioen debatteren

“Bos wint. Toch kan die 3-2-1-voorbeelden-truc scherper. Pechthold had die drie voorbeelden namelijk wél gewoon paraat, en als hij niet zo dralend op gang was gekomen had het hem veel overtuigende spreektijd kunnen bezorgen. Nu was Pechtold wél lang aan het woord, zonder echt klappen uit te delen, en moest Witteman er nota bene aan te pas komen om het woord terug te geven aan Bos. De perfecte uitvoering: de sterkste voorbeelden van D66 als sociale partij en bondgenoot van PvdA alvast noemen (hypotheekrente-aftrek bijvoorbeeld) en daarna vragen: what else do you have that is working for you? BAM! Over de hele linie was Bos wel complimenteus over Pechtold en D66. Dat werkte goed, want daarna is het moeilijk profileren.”

Anderen over het debat

• Jaap Jansen, politiek verslaggever EénVandaag: “Verfrissend, zo’n Pauw en Witteman debat zonder presentatoren”
• Roderik van Grieken, directeur Nederlands Debat Instituut: “Pechtold komt redelijk ongeschonden uit het noemen van de drie voorbeelden.” “Knappe aanval Pechtold: ‘gaat om minder dan 1% bevolking, haalt u max 200 mln mee op terwijl u op zoek bent naar 35 mlrd’”
• Erik van Bruggen, oprichter BKB: “Er is geen verschil van mening over het feit dat Bos dit debat met #geenideed66 Pechtold won. Alleen een mini clubje D66 ziet iets anders.”
• Donatello Piras, debattrainer Nederlands Debat Instituut: “Debat was oke maar niet top. Strategie Bos: D66 is net VVD deels geslaagd. D66 strategie? onduidelijk maar Pechtold scoort paar punten” “Zou Bos inmiddels patent hebben op de drie-voorbeelden-truc? Debat kende zwak begin, daarna kabbelde en nu: weinig echte antwoorden”
• Hans Anker, opiniepeiler en campagneadviseur: “Wel vervelend dat Bos, Pauw, Pechtold en Witteman iedere keer weer over die gemeenten begonnen te leuteren.”

Ben je het met hen eens? Of juist niet? Of ben je ergens anders een interessante analyse tegengekomen? Laat het hieronder weten!

Een voorspelling. De komende jaren zal de uitbreiding van cameratoezicht in Rotterdam (nu: circa 300) gestaag doorgaan. Afhankelijk van welke coalitie er na 3 maart komt zal dit proces langzamer of sneller gaan, maar de uitbreiding zet door. Deze voorspelling is gebaseerd op een korte analyse van de verschillende standpunten (bron: Stemwijzer):

Laten we beginnen bij de uitgesproken voorstanders: Leefbaar Rotterdam en het CDA.

Leefbaar: Camera’s verhogen de pakkans en zijn een belangrijk middel in de strijd tegen criminaliteit en overlast.

Bij het CDA staat veiligheid op één. Het CDA heeft met succes gepleit voor extra bevoegdheden voor politie, justitie en gemeente om onveiligheid terug te dringen. Deze instrumenten, waaronder cameratoezicht, moeten dan ook worden ingezet om de veiligheid te verbeteren.

Dan twee duidelijke tegenstanders:het meest uitgesproken Groenlinks en daarna D66.

Uit onderzoek blijkt dat cameratoezicht geen effect heeft op de veiligheid. Met meer camera’s in Rotterdam is het aantal incidenten niet afgenomen. Wel is sprake van meer spreiding, waardoor kleine criminaliteit juist moeilijker te bestrijden is. Cameratoezicht kost veel geld, dat beter besteed kan worden aan toezichthouders. GroenLinks is niet principieel tegen elke camera, maar het moet wel zinvol zijn.

D66 geeft de voorkeur aan menselijk toezicht boven cameratoezicht. Meer blauw op straat geeft Rotterdammers een veiliger gevoel en er kan sneller worden ingegrepen. Ook uit het oogpunt van privacybescherming moet cameratoezicht terughoudend worden ingezet.

Maar ook de SP heeft hierover een negatief standpunt:

Menselijk toezicht – bijvoorbeeld een vaste conciërge op een metrostation of in een winkelcentrum, of een conducteur in de metro – is vaak beter dan meer cameratoezicht. Het kan zijn dat er op bepaalde plekken camera’s nodig zijn, maar we moeten ons ook afvragen of er wel camera’s nodig zijn op alle plekken waar ze nu hangen. De SP wil geen camera op iedere straathoek.

Bij de PvdA is er wel bezorgdheid voor privacy maar die wordt in een adem genoemd met overlast en/of vernielingen:

De PvdA vindt dat daar waar er veel vernielingen en/of overlast is cameratoezicht mogelijk moet zijn. Het moet wel proportioneel zijn en geen onnodige inbreuk op de privacy met zich meebrengen.

Bij de VVD is men kritisch. Daar staat veiligheid hoog in het vaandel maar er is nog wel een praktisch bezwaar:

Uiteraard daar waar nodig en mits er genoeg capaciteit is om deze beelden daadwerkelijk te volgen en te gebruiken.

Tot slot onze aandacht voor de Broederschapspartij. Die willen over cameratoezicht het volgende kwijt:

Iedereen moet zich veilig kunnen voelen in Rotterdam, overdag zowel als ‘s nachts.

Conclusie

Zoals het debat in Rotterdam nu gevoerd wordt, zet de uitbreiding van cameratoezicht gestaag door. De reden is simpel: er is vrijwel geen partij principieel op tegen. De SP komt hier nog uit de hoek met de meest ronkende retoriek (“Geen camera’s op iedere straathoek!”) maar is in het gedachteproces nog niet veel verder dan dat “we ons moeten afvragen of camera’s wel overal nodig zijn”. Groenlinks neemt het duidelijkste stelling als het om de effectiviteit van cameratoezicht gaat: “Uit onderzoek blijkt…geen effect op veiligheid.” Maar hier staat tegenover dat Groenlinks weer geen principieel bezwaar heeft met meer camera’s. In dat opzicht is het verschil tussen Leefbaar Rotterdam en Groenlinks dus in wezen niet zo groot. Voor het overige hebben tegenstanders en twijfelaars keurig netjes hun criteria geformuleerd om over de streep getrokken te worden: cameratoezicht moet bijvoorbeeld wel ‘proportioneel’ (wat betekent dat?!) en ‘bruikbaar’ zijn, en over privacy moeten we ‘goed nadenken’. De stand van zaken: de meeste partijen hebben hooguit een (lichte) voorkeur voor meer menselijk toezicht in plaats van camera’s.

De komende jaren gaan we zien of die voorzichtig geformuleerde bezwaren tegen cameratoezicht opwegen tegen het krachtiger (want duidelijker) geluid van het voorstanderskamp.